اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٣ - ٤ تعريف محقق نائينى(رحمة الله عليه)

مهم‌ترين تلامذه مرحوم آخوند (رحمة الله عليه) كه عبارت‌اند از: محقّق نائينى، محقّق عراقى و محقّق اصفهانى رضوان الله تعالى عليهم، هريك به نحوى و از ديدگاهى به نقد تعريف مشهور پرداخته و طرح جديدى در تعريف علم اصول و بيان ضابط مسائل اصولى ارائه نموده است؛ كه در ذيل به بيان آنها مى‌پردازيم:

٤. تعريف محقّق نائينى (رحمة الله عليه)

ميرزاى نائينى (رحمة الله عليه) براى دفع اين دو اشكال، پيشنهاد جديدى در تعريف علم اصول، ارائه كرده است و علم اصول را چنين تعريف مى‌كند:

هُوَ العِلمُ بِالقَواعِدِ التى إذا انضَمَّت إلَيها صُغرَياتُها؛ أنتَجَت نَتيجَةً فِقهيةً[١].

و مقصود از نتيجه فقهيه را نيز چنين توضيح داده است:

الحُكمُ الشَّرعى الكلِّى الثَّابِتُ لِموضُوعِهِ المُقَدَّرِ الوُجُودِ عَلَى ما هُوَ الشَّأنُ فى القَضايا الحَقيقيةِ[٢].

نظر به اينكه قضاياى ساير علوم دخيل در استنباط، از يكى از دو حال، خارج نيستند:

١) يا آنكه منتج قواعد كبروى نيستند؛ نظير: «معانى لغوى الفاظ» يا «وثاقت راوى معين» كه در دو علم: لغت و رجال، مورد بحث قرار مى‌گيرند؛

٢) يا آنكه اگر منتج قواعد كبروى هستند، كبراى آنها چنين نيست كه بدون واسطه كبرايى ديگر، حكم فقهى را نتيجه دهد، يعنى: كبراى اخير، در قياس استنباط نيست.

لذا از اين تعريف خارج‌اند. و بدين ترتيب:

مانعيت اين تعريف‌، نسبت به مسائل و قضاياى سائر علوم دخيله در استنباط، تأمين مى‌شود.

[١] . أجود التقريرات، ج ١، ص ٣؛ فوائد الأصول، ج ١، ص ١٩.

[٢] . همان.