موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٦٤ - فصل سوم در تحصيل فضيلت عدالت

زحمت هم هست خود را مى‌تواند اصلاح كند، و امراض مزمنه نفسانيه به هر درجه هم برسد از استحكام، باز مى‌توان قلع ماده نمود، و هيچ مرضى از امراض نفسانيه نيست الّا آن‌كه آن را تا در اين عالم است انسان مى‌تواند اصلاح كند، گرچه در نفس ريشه كرده باشد و ملكه شده باشد و مستحكم گرديده باشد.

غايت امر آن‌كه در شدت و كثرت رياضات نفسانيه فرق مى‌كند، و هر چه مشكل و سخت و محتاج به مشاقّ بدنى و رياضات روحيه باشد ارزش دارد؛ زيرا كه باز هر چه هست تا انسان در اين نشئه است در تحت اختيار خود و با اعمال عبادى و امثال آن انجام مى‌گيرد.

ولى خداى نخواسته، اگر انسان با ملكات فاسده و اوصاف خبيثه به عالم ديگر منتقل شود، اگر نور فطرت و ايمان در باطن ذاتش محفوظ باشد نيز، اصلاح و تزكيه و تصفيه نفس از تحت اختيار او خارج شود؛ بلكه قبل از خروج روح از بدن نيز اختيار سلب شود و طرق ديگرى براى اصلاح او به‌كار برده شود؛ مثل سختى‌ها و فشارهاى حال احتضار و قبض روح و وحشت‌هاى رؤيت ملائكه موكّله به اين عمل- كه مأمورين غلاظ و شداد حقّند- و مثل ظلمت‌ها و فشارهاى قبر بلكه عذاب‌هاى گوناگون قبر كه از عوالم غيبيه است؛ چنانچه در روايت است از حضرت رسول- صلَّى اللَّه عليه و آله- كه: «قبر يا باغى از باغستان‌هاى بهشت و يا گودالى از گودال‌هاى جهنم است» [١].

و در روايت است از حضرت صادق كه:

«مسلط مى‌شود بر كافر در قبرش نودونُه اژدها كه اگر يكى از آنها نفخه كند به‌

[١] متن حديث نبوى اين است: «القَبْرُ إمّا رَوْضةٌ مِنْ رِياضِ الجَنَّةِ أوْ حُفْرَةٌ مِنْ حُفَرِ النّيِرانِ». (بحار الأنوار، ج ٦، ص ٢٧٥)