موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٦ - تنبيه شريف و تحقيق لطيف بيان تفاوت بين ادبار عقل و جهل است

تنبيه شريف و تحقيق لطيف بيان تفاوت بين ادبار عقل و جهل است‌

بايد دانست كه ادبار عقل را با ادبار جهل، تفاوت و تمايزى بيّن و آشكار است و آن، آن است كه: ادبار عقل- كه عبارت از توجه به كثرت و عالم طبيعت است- محض اطاعت حق و ايتمار به امر ادبار است كه از مصدر جلال صادر شده است، و از اين جهت، اين ادبار، تصرّف در حقيقت عقل نكند و او را از مقام مقدس خود منحطّ ننمايد و موجب احتجاب آن نگردد؛ چنانچه گويند:

صاحب عقل كلّى فرمايد: «ما رَأيْتُ شَيْئاً إلّاوَرَأيْتُ اللَّهَ قَبْلَهُ وَمَعَهُ وَبَعْدَهُ» [١].

و شايد مقصود از اين اقبال و دخول در دنيا و دار طبيعت باشد قول خداى تعالى كه مى‌فرمايد: وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها [٢]؛ زيرا كه دار طبيعت، صورت جهنم است؛ چنانچه جهنم باطن دار طبيعت است، و از اين جهت، صراط كه عبورگاه مردم است به سوى بهشت، بر متن جهنم است و شايد آتش، محيط به آن باشد؛ يعنى از جوف آتش، صراط را كشيده باشند، منتها آن‌كه براى مؤمن، لهيب آتش منطفى شود؛ چنانچه در روايت است كه: «إنَّ النّارَ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِ يَوْمَ الْقِيامَةِ جُزْ يا مُؤْمِنُ فَقَدْ أطْفَأَ نُورُكَ لَهَبِي» [٣].

[١] «چيزى را نديدم مگر آن‌كه خدا را، قبل از آن و همراه آن و بعد از آن ديدم». (شرح اصول الكافي، صدر المتألّهين، ج ٣، ص ٤٣٢؛ شرح الأسماء، سبزوارى، ص ٥١٦؛ الحكمة المتعالية، ج ١، ص ١١٧؛ مرآة العقول، ج ١٠، ص ٣٩٢)

[٢] «و هيچ يك از شما نيست، جز آن‌كه به دوزخ وارد شود». (مريم (١٩): ٧١)

[٣] «به درستى كه آتش در روز رستاخيز به مؤمن مى‌گويد: اى مؤمن بگذر، پس به تحقيق كه نور تو، شعله و حرارت مرا خاموش كرد». (مجمع البيان، ج ٦، ص ٨١٢؛ كنز العمّال، ج ١٤، ص ٣٨٥، حديث ٣٩٠٢٩)