موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٦٨ - مقاله پنجم در شرح اجمالى از بعض الفاظ حديث شريف تا آنجا كه مقصود اصلى ما است از شرح قوله عليه السلام «اعْرِفُوا الْعَقْلَ وَجُنْدَهُ، وَالْجَهْلَ وَجُنْدَهُ تَهْتَدُوا»

نيز ذاتى و مشهود است، و رؤيت در اين مقام، به معنى متعارف آن، از رؤيت آثار حاصل آيد، واللَّه العالم.

قوله عليه السلام: «فَقالَ الْجَهْلُ: يا رَبِّ! هذا خَلْقٌ مِثْلِي».

دعوىِ مماثلت جهل با عقل چون دعوىِ اشرفيت ابليس از آدم- عليه السلام- است كه گفت: خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ^ [١]، به واسطه احتجاب آن از مقام عقل و خودبينى و خودپرستى و خودخواهى او است، و معلوم است حجاب خودخواهى و خودبينى، از حجب غليظه‌اى است كه هر كس را كه مبتلاى به آن است، از همه حقايق و درك تمام محسّنات و كمالات غير و مقبّحات و نقايص خود باز مى‌دارد، و اين حجاب، ارث ابليس است و در هر كس قوّت گيرد، منسلك در ذرّيه ابليس خواهد شد، گرچه به صورت و ولادت مُلكيه، وليده و ذرّيه آدم باشد؛ زيرا كه ميزان در عالم انسانيت و ملكوت، كه شيئيت اشياء به آن است، ولادت ملكوتيه است؛ چنانچه زاده ملكوتى، عيسى مسيح فرموده است:

«لَنْ يَلِجَ مَلَكُوتَ السَّماءِ مَنْ لَمْ يُوْلَدْ مَرَّتَيْنِ» [٢].

و اين ولادت ثانويه كه مبدأ ولوج ملكوت اعلى است- كه به ملكوت سماء از آن تعبير شده- متوقّف بر آن است كه از اين حجب، كه ارث ابليس است، خارج و به حقايق اسماء، كه ارث آدم عليه السلام است، متحقّق شود، و تحقّق به حقايق جنود

[١] الأعراف (٧): ١٢؛ ص (٣٨): ٧٦.

[٢] «كسى كه دو بار متولد نشده باشد، هرگز در ملكوت آسمان وارد نمى‌شود».

(شرح فصوص الحكم، قيصرى، ص ٣١٥؛ شرح اصول الكافي، صدرالمتألّهين، ج ١، ص ٣٦١ و ٤١٧)