موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل)

مقاله پنجم در شرح اجمالى از بعض الفاظ حديث شريف تا آنجا كه مقصود اصلى ما است از شرح قوله عليه السلام «اعْرِفُوا الْعَقْلَ وَجُنْدَهُ، وَالْجَهْلَ وَجُنْدَهُ تَهْتَدُوا»

٥٩ ص

(١٨)

مقاله ششم در بيان و شرح جنود عقل و جهل از بعض وجوه كه مقصود از تحرير اين رساله است، نه از جميع وجوه و در آن، مقاصدى است

٧٥ ص

(١٩)

مقصد اوّل در بيان «خير» و «شر»

٧٧ ص

(٢٠)

فصل اوّل مقصود از خير و شر

٧٧ ص

(٢١)

فصل دوم در توضيح و تشريح اين مقصود است

٨٠ ص

(٢٢)

فصل سوم در بيان آنكه فطرت مخموره بىحجاب وزير عقل و مبدأ خيرات است و خود خير است و فطرت محجوبه به طبيعت، وزير جهل و مبدأ شرور و خود شرّ است

٨٢ ص

(٢٣)

فصل چهارم ضرورت اصلاح نفس

٨٥ ص

(٢٤)

مقصد دوم در بيان «ايمان» و «كفر» است

٨٩ ص

(٢٥)

فصل اوّل مقصود از ايمان

٨٩ ص

(٢٦)

فصل دوم در توضيح و تتميم اين مطلب است

٩١ ص

(٢٧)

فصل سوم در استشهاد براى اين مقصد به دليل نقلى

٩٣ ص

(٢٨)

فصل چهارم در بيان آنكه ايمان بر طبق فطرت است و كفر خارج از طريقه فطرت است

١٠٠ ص

(٢٩)

فصل پنجم راه تحصيل ايمان

١٠٦ ص

(٣٠)

مقصد سوم در بيان «تصديق» و ضد آن است كه «جحود» است

١١٥ ص

(٣١)

فصل اول مقصود از تصديق و جحود

١١٥ ص

(٣٢)

فصل دوم اصلاح نفس از جحود

١٢٠ ص

(٣٣)

مقصد چهارم در «رجاء» و ضد آن است كه «قنوط» است

١٣٣ ص

(٣٤)

فصل اوّل در بيان آنكه رجاء و اميدوارى از جنود عقل است، و قنوط و نااميدى از جنود جهل و ابليس است

١٣٣ ص

(٣٥)

فصل دوم در بيان فرق مابين رجاء و غرور است

١٣٥ ص

(٣٦)

فصل سوم در فرق ميان خوف كه از جنود عقل و رحمان است و ميان قنوط كه از جنود جهل و شيطان است

١٤١ ص

(٣٧)

فصل چهارم در كيفيت جمع بين خوف و رجا است

١٤٧ ص

(٣٨)

مقصد پنجم در بيان «عدل» و ضد آن است كه «جور» است

١٥٣ ص

(٣٩)

فصل اوّل مقصود از عدالت وجور

١٥٣ ص

(٤٠)

فصل دوم عدالت و جور در كتب اخلاقيّه

١٥٧ ص

(٤١)

فصل سوم در تحصيل فضيلت عدالت

١٥٩ ص

(٤٢)

مقصد ششم در «رضا» و ضد آن است كه «سخط» است

١٦٧ ص

(٤٣)

فصل اوّل مقصود از رضا و سخط

١٦٧ ص

(٤٤)

فصل دوم در بيان آنكه «رضا» از جنود عقل و لازمه فطرت مخموره است؛ چنانچه «سخط» از جنود جهل و لازمه فطرت محجوبه است

١٧٠ ص

(٤٥)

فصل سوم در بيان مراتب رضا است

١٧٣ ص

(٤٦)

فصل چهارم مبادى مقام رضا

١٧٦ ص

(٤٧)

فصل پنجم در بيان ابتلاء مؤمنين

١٧٩ ص

(٤٨)

فصل ششم در فضيلت رضا و ذمّ سخط از طريق نقل

١٨٢ ص

(٤٩)

مقصد هفتم در «شكر» و ضد آن است كه «كفران» است

١٨٧ ص

(٥٠)

فصل اوّل در معنى شكر است

١٨٧ ص

(٥١)

فصل دوم در مراتب شكر

١٨٨ ص

(٥٢)

فصل سوم در بيان آنكه شكر از جنود عقل و لازمه فطرت مخموره است؛ چنانچه كفران از جنود جهل و لازمه فطرت محجوبه است

١٩١ ص

(٥٣)

فصل چهارم در نقل بعض احاديث شريفه در اين باب

١٩٤ ص

(٥٤)

مقصد هشتم در «طمع» و ضد آن است كه «يأس» است

١٩٩ ص

(٥٥)

فصل اوّل مقصود از طمع و يأس

١٩٩ ص

(٥٦)

فصل دوم در بيان تأثير طمع و يأس

٢٠١ ص

(٥٧)

مقصد نهم در «توكل» است و ضد آن، كه «حرص» است

٢٠٥ ص

(٥٨)

فصل اوّل در بيان معنى توكل است

٢٠٥ ص

(٥٩)

فصل دوم در اركان توكل است

٢٠٧ ص

(٦٠)

فصل سوم در تعقيب اين باب و موعظت اولوا الألباب است

٢١٢ ص

(٦١)

فصل چهارم در معرفت بعض مراتب و درجات توكل است

٢١٩ ص

(٦٢)

فصل پنجم در بيان آنكه توكل از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است، و اشاره به معنى حرص و اينكه از جنود جهل و ابليس و از لوازم فطرت محجوبه است

٢٢٢ ص

(٦٣)

فصل ششم در مدح توكّل و ذمّ حرص از طريق نقل

مقصد دهم و يازدهم در «رأفت» و «رحمت» وضد آنها است كه «قسوت» و «غضب» است

٢٣٧ ص

(٦٦)

فصل اوّل مقصود از رأفت و قسوت

٢٣٧ ص

(٦٧)

فصل دوم در بيان تأثير رأفت

٢٤٠ ص

(٦٨)

فصل سوم فرق ميان قساوت و غضب

٢٤٦ ص

(٦٩)

فصل چهارم در بيان آنكه رأفت از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است

٢٤٨ ص

(٧٠)

فصل پنجم در بيان ثمرات قوّه غضبيه

٢٥٠ ص

(٧١)

فصل ششم در بيان انحراف قوّه غضبيّه

٢٥٣ ص

(٧٢)

فصل هفتم در ذكر جمله اى از احاديث شريفه در اين باب

٢٥٥ ص

(٧٣)

فصل هشتم در ذكر مختصرى براى علاج غضب

٢٥٩ ص

(٧٤)

فصل نهم در ذكر علاج غضب، در حال سكونت نفس به قلع مادّه آن، و علاج اسباب مهيّجه آن

٢٦٢ ص

(٧٥)

مقصد دوازدهم در «علم» است و ضد آنكه «جهل» است

٢٦٧ ص

(٧٦)

فصل اوّل مقصود از علم و جهل

٢٦٧ ص

(٧٧)

فصل دوم در بيان آنكه علم از افضل فضائل است

٢٦٩ ص

(٧٨)

فصل سوم در بيان آنكه علم، از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است، و جهل، از لوازم فطرت محجوبه و از جنود ابليس است

٢٧٢ ص

(٧٩)

فصل چهارم در ذكر شمّه مختصرى در فضائل علم از طريق نقل

٢٧٣ ص

(٨٠)

مقصد سيزدهم در «فهم» است و ضد آن، كه «حُمْق» است

٢٧٩ ص

(٨١)

فصل اوّل مقصود از فهم و حمق

٢٧٩ ص

(٨٢)

فصل دوم در تعقيب اين مقصد و موعظت در اين باب

٢٨١ ص

(٨٣)

فصل سوم در بيان آنكه «فهم» از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است، و «حمق» از لوازم فطرت محجوبه و از جنود جهل است

٢٨٤ ص

(٨٤)

مقصد چهاردهم در «عفت» است، و ضد آن «هتك» است

٢٨٧ ص

(٨٥)

فصل اوّل در بيان معنى عفّت است

٢٨٧ ص

(٨٦)

تتميم فطري بودن عفت و تنفر از هتك

٢٨٩ ص

(٨٧)

فصل دوم در بيان ثمرات قوّه شهويّه

٢٩٠ ص

(٨٨)

فصل سوم در بيان تأثير اعمال در قلب

٢٩١ ص

(٨٩)

فصل چهارم موعظت براى اصلاح نفس

٢٩٦ ص

(٩٠)

فصل پنجم در ذكر بعضى روايات در فضيلت عفّت

٣٠٠ ص

(٩١)

مقصد پانزدهم در «زهد» است و ضد آن، كه «رغبت» است

٣٠٣ ص

(٩٢)

فصل اول در معنى زهد و رغبت است

٣٠٣ ص

(٩٣)

فصل دوم در درجات و مراتب زهد است

٣٠٥ ص

(٩٤)

فصل سوم در بيان منزلت زهد نسبت به مقام سلوك انسانيت و كمال روحانيت

٣٠٧ ص

(٩٥)

فصل چهارم در بيان آنكه رغبت به دنيا موجب احتجاب از حق است

٣١١ ص

(٩٦)

فصل پنجم در بيان آنكه «زهد» از فطريات و لوازم فطرت مخموره است، و «رغبت» از لوازم احتجاب فطرت است

٣١٣ ص

(٩٧)

فصل ششم در استشهاد به ادلّه نقليّه، در اين باب

مقصد شانزدهم در «رفق» و ضدّ آن است كه «خرق» است

٣٢٥ ص

(١٠١)

فصل اوّل در بيان معنى رفق و خرق

٣٢٥ ص

(١٠٢)

فصل دوم در بيان دخالت رفق در امور انسان

٣٢٧ ص

(١٠٣)

فصل سوم در بيان آنكه «رفق» و «مدارا» از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است، و «خرق» و «عنف» از جنود جهل و ابليس و از لوازم فطرت محجوبه است

٣٣١ ص

(١٠٤)

فصل چهارم در ذكر بعض از اخبار شريفه در اين باب و بيان اجمالى آنها

٣٣٢ ص

(١٠٥)

مقصد هفدهم در «رهبت» است و ضد آن «جرئت» است

٣٣٩ ص

(١٠٦)

فصل اوّل در بيان معنى رهبت

٣٣٩ ص

(١٠٧)

فصل دوم در بيان اختلاف درجات خوف است

٣٤٠ ص

(١٠٨)

فصل سوم در بيان آنكه خوف و رهبت از فطريات مخموره وجنود عقل و رحمان است و جرئت از احتجاب فطرت و جنود جهل و شيطان است

٣٤٣ ص

(١٠٩)

مقصد هيجدهم در «تواضع» است، و ضدّ آن «كبر» است

٣٤٧ ص

(١١٠)

فصل اوّل در معنى تواضع و كبر است

٣٤٧ ص

(١١١)

فصل دوم در بيان درجات تواضع و تكبر است

٣٤٨ ص

(١١٢)

فصل سوم شرح صدر و ضيق صدر

٣٥١ ص

(١١٣)

فصل چهارم موعظت در اين باب

٣٥٣ ص

(١١٤)

فصل پنجم در شمّه اى از احاديث شريفه در اين باب

٣٦١ ص

(١١٥)

فصل ششم در شمّه اى از احاديث درباره تكبّر

٣٦٥ ص

(١١٦)

فصل هفتم در بيان آنكه «تواضع» از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است، و «تكبّر» از جنود جهل و از لوازم فطرت محجوبه است

٣٦٩ ص

(١١٧)

مقصد نوزدهم در «تُؤَدَه» و ضد آن است كه «تسرّع» است

٣٧١ ص

(١١٨)

فصل اوّل در بيان آنكه تؤده و تسرّع از صفات ظاهره و باطنه است

٣٧١ ص

(١١٩)

فصل دوم در بيان مقصود از تؤده و تسرّع

٣٧٣ ص

(١٢٠)

فصل سوم در بيان آنكه تأنّى و تثبُّت از فطريات مخموره و از جنود عقل است، و تسرّع و شتابزدگى و بىثباتى و بىقرارى از جنود جهل و ابليس و از فطريات محجوبه است

٣٧٦ ص

(١٢١)

مقصد بيستم در «حِلْم» است، و ضد آن، كه «سَفَه» است

٣٨١ ص

(١٢٢)

فصل اوّل در بيان معنى حلم و سفه

٣٨١ ص

(١٢٣)

فصل دوم در بيان ثمرات قوّه غضبيّه

٣٨٢ ص

(١٢٤)

فصل سوم در بيان خطرات انحراف قوّه غضبيّه

٣٨٤ ص

(١٢٥)

فصل چهارم در بيان علاج غضب در حال فَوَران آن

٣٨٩ ص

(١٢٦)

فصل پنجم در علاج اساسى سفه و افراط غضب به علاج اسباب مهيِّجه آن

٣٩١ ص

(١٢٧)

فصل ششم در بيان تحصيل ملكه حلم است

٣٩٤ ص

(١٢٨)

فصل هفتم در ذكر فضائل حلم از طريق منقول

٣٩٧ ص

(١٢٩)

مقصد بيست و يكم در «صَمت» است، و ضد آن، كه «هَذَر» است

٤٠١ ص

(١٣٠)

فصل اوّل در بيان فوائد صمت است

٤٠١ ص

(١٣١)

فصل دوم در بيان زيانهاى هذر و هذيان و اشتغال به كلام باطل و لغو و سخنان بيهوده بىفائده

٤٠٤ ص

(١٣٢)

فصل سوم در ذكر فضايل «صمت» و عيوب «هَذَر» از طريق نقل

٤٠٧ ص

(١٣٣)

فصل چهارم در بيان آنكه «صَمت» به آن معنا كه مقصود در اين حديث است، از جنود عقل و لازمه فطرت مخموره است و «هَذَر» و هذيان، از جنود جهل و ابليس و از فطريات محجوبه است

٤١٢ ص

(١٣٤)

مقصد بيست و دوم در «استسلام» است، و ضد آن «استكبار» است

٤١٥ ص

(١٣٥)

فصل اوّل مقصود از استسلام و استكبار

٤١٥ ص

(١٣٦)

فصل دوم در بيان آنكه استسلام از جنود عقل و استكبار از جنود جهل است

٤١٦ ص

(١٣٧)

مقصد بيست و سوم در «تسليم» و ضد آن است كه «شك» است

٤١٩ ص

(١٣٨)

فصل اوّل مقصود از تسليم و شك

٤١٩ ص

(١٣٩)

فصل دوم در بيان فوائد تسليم

٤٢٠ ص

(١٤٠)

فصل سوم در بيان آنكه «تسليم» از جنود عقل و رحمان است و لازمه فطرت مخموره است، و ضد آن از جنودِ جهل و لازمه فطرت محجوبه است

٤٢٢ ص

(١٤١)

مقصد بيست و چهارم در «صبر» و ضد آن است كه «جزع» است

٤٢٧ ص

(١٤٢)

فصل اوّل مقصود از صبر و جزع

٤٢٧ ص

(١٤٣)

فصل دوم در بيان مراتب صبر است

٤٢٩ ص

(١٤٤)

فصل سوم در بعض مراتب صبر كه مخصوص به اهل سلوك و كُمَّل اولياء است

٤٣٦ ص

(١٤٥)

فصل چهارم در بيان آنكه «صبر» از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است و «جزع» و بىتابى از جنود جهل و لوازم فطرت محجوبه است

٤٣٩ ص

(١٤٦)

فصل پنجم در بيان احاديث در اين باب

٤٤٠ ص

(١٤٧)

مقصد بيست و پنجم در «صفح» و ضد آن است كه «انتقام» است

٤٤٣ ص

(١٤٨)

فصل اوّل در بيان ثمرات صفح و مضرّات انتقام

٤٤٣ ص

(١٤٩)

فصل دوم در ذكر بعضى از احاديث شريفه در اين باب

موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٥٢٣

آيات ٧٩ و ٨٠ سوره قصص راجع به فرعون ٣١٧

معناى شرح صدر در آيه «فمن يرد اللّه ...» و رابطه آن با زهد ٣١٧

واما روايات:

استشهاد به روايات در باب زهد ٣١٨

برقرارى نور حكمت در قلب و زبان بر اثر زهد ٣١٩

نديدن معايب دنيا به‌واسطه محبت به آن ٣١٩

حصول سلامت مطلقه با زهد در دنيا ٣٢٠

روايتى ديگر از امام صادق (ع) ٣٢٠

اوّل درجه زهد در كلام امام صادق (ع) ٣٢١

چشيدن حلاوت ايمان پس از گذشتن از مرتبه حيوانيت ٣٢١

روايت سوم از امام صادق (ع) ٣٢١

تشبيه دنيا به مار در كتاب حضر امير (ع) ٣٢١

نتيجه آميخته شدن فطرت خالصه با محبت به دنيا ٣٢٢

عدم امكان تأويل كتاب الهى مگر براى راسخان در علم ٣٢٣

مقصد شانزدهم: در «رفق» و ضدّ آن است كه «خرق» است‌

فصل اوّل: در بيان معنى رفق و خرق ٣٢٥

نقل و نقد كلام مجمع البحرين راجع به حديث «اذا كان الرفق ...» ٣٢٥

فصل دوم: در بيان دخالت رفق در امور انسان ٣٢٧

مدخليّت رفق و مدارا در پيشبرد امور ٣٢٨

امكان تصرّف قلوب به‌وسيله رفق و مدارا ٣٢٨

دستور خداوند به حضرت موسى (ع) راجع به رفق و مدارا با فرعون ٣٢٨

معاشرت با جاهلان بزرگ‌ترين زحمت هاديان راه حق ٣٢٩

اهميت رفق و مدارا در باب امر به معروف و نهى از منكر ٣٢٩