موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٤٨ - فصل چهارم در بيان آنكه رأفت از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است

كه هر حيله [اى‌] كه به خرج بَرى- از قبيل نصايح و مواعظ- و هر چه با او فروتنى كنى، بر شعله و مايه آن مى‌افزايد» [١].

و ما اين كلام شريف را راجع به غضب از كلام ابن مسكويه- حكيم عالى مقام- ترجمه كرديم و در اين‌جا آورديم؛ زيرا كه بهتر از كلام آن حكيم در اين باب چيزى نداشتم.

پس معلوم شد كه قساوت و غضب دو صفت و حال قلبند كه به هم ربطى ندارند، و اين‌كه در حديث شريف، رأفت و رحمت را در مقابل آنها قرار داده، مقابلت حقيقيه مقصود نيست، بلكه لازم يا ملزوم مقابل، مقصود است؛ زيرا رأفت لازمه لينت است كه آن، مقابل قسوت است، و رحمت لازم يا ملزوم حلم است كه آن، مقابل غضب است.

فصل چهارم در بيان آن‌كه رأفت از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است‌

] بدان‌كه رحمت و رأفت و شفقت و لينت و حلم، هر يك از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل و رحمانند، و حبّ تعاطف و ترحّم و مودّت و معدلت در خميره ذات تمام عائله بشرى هست.

و هر كس هر چه ظالم باشد، به حسب جبلّت اوّليه، به زيردستان و افتادگان و ضعفاء و بيچارگان و به كودكان ضعيف، رحيم و عطوف و رؤوف است؛ بلكه رحمت بر هر صاحب حياتى، و رأفت بر هر موجودى در نهاد انسان به وديعت گذاشته شده.

[١] تهذيب الأخلاق وتطهير الأعراق، ص ١٦٥؛ اخلاق ناصرى، ص ١٧٦.