موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٢ - مقاله سوم در شمّهاى از خصايص و صفات اين دو حقيقت عقليه و جهليه به حسب آنچه در اين حديث شريف به آن اشاره فرموده

و بنابر اين توجيه از عرش، قوله عليه السلام: «مِنْ نُورِهِ» بيان عرش باشد، اگر نور را به معناى تجلّى فعلى محسوب داريم، و اگر نور را به تجلّى ذاتى حمل نماييم، اشاره به غايت توحيد و تجريد است كه قلم و بيان را ياراى بسط آن نيست، و در اين نظر، حديث شريف از احاديث صعبه مستصعبه است كه اظهار آن افشاء سرّ است، و اين، خصيصه چهارم عقل است كه در حديث شريف به آن اشارت شده.

پنجم از خصايص عقل آن است- كه به آن سابق اشاره نموديم- كه خلق عقل از نور منبسط و اضافه اشراقيه است، و با آن‌كه جميع دارِ تحقّق، ظهور فيض منبسط است و تجلّى فيض اشراقى است، اختصاص عقل اوّل يا جمله عقول به آن براى افاده اين مطلب شايد باشد كه عالم عقلى جلوه تامّ و اوّلين تجلّى اين فيض است، و ساير موجودات را وسايط و وسايل است؛ و از اين جهت، آنها انوار مختلطه به ظلمات هستند به حسب مراتب قرب و بُعد، و كمى و زيادى وسايط. پس نسبت خلق آنها را به نور حق نتوان داد مگر به نظر وحدت و جمع كه آن وراىِ تخليق است كه نظر به كثرت است.

و ما به خواست خداى تعالى پس از اين، بقيه صفات و آثار عقل را به قدر مناسب اين اوراق، ذكر مى‌نماييم. و از آنچه درباره حقيقت عقليه و صفات آن مذكور شد، به قياس و مقابله، حقيقت جهل و صفات آن نيز معلوم گردد.

پيش از اين، در مقام دوم، مذكور شد كه حقيقت جهل كلّ، مقابل عقل كلّ، عبارت است از وهم كلّ كه وهم عالم كبير است و بالذات مايل به شرّ و كذب و