موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٣٥ - فصل دوم در بيان مراتب صبر است

و در اين‌جا سخنى است، و آن، آن است كه خداى تعالى جنّت را توصيف فرموده كه عرض آن سماوات و ارض است‌ [١]، و در اين حديث براى صابران درجاتى ذكر شده است كه هر درجه، سعه آن از سماوات و ارض بيشتر است.

آنچه عجالتاً به نظر نويسنده مى‌رسد يكى از دو امر است:

اوّل، آن‌كه مراد از جنّتى كه در قرآن ذكر شده است جنّت اعمال باشد، و لهذا ذكر فرموده است كه‌ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ‌ [٢] و در آيه ديگر مى‌فرمايد: أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا [٣]، ومهيّا شدن، شأن بهشت اعمال است، و مراد از اين درجات كه در حديث شريف مذكور است درجات جنّت اخلاق باشد به مناسبت آن‌كه اين درجات براى صبر است، و صبر از اخلاق است، و بهشت اخلاق سعه‌اش به قدر سعه كمال انسانى است در مرتبه متوسّطه، و از براى آن حدّى به اين موازين نتوان درست كرد.

توجيه دوم، آن‌كه مراد از سماوات و أرض كه در قرآن شريف است، اعمّ از سماوات و أرض جسمانى باشد، تا سماوات ارواح و أراضى اشباح را شامل شود، و مراد از درجات در روايت، درجات بهشت جسمانى باشد.

[١] در قرآن كريم آمده است: «وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ ...». (آل عمران (٣): ١٣٣)

[٢] « [بهشت‌] براى پرهيزكاران آماده شده است». (آل عمران (٣): ١٣٣)

[٣] « [بهشت‌] براى كسانى كه ايمان آورده‌اند [به خدا و پيامبرانش‌] مهيَّا و آماده شده‌است». (الحديد (٥٧): ٢١)