موسوعة الإمام الخميني 49 (شرح حديث جنود عقل و جهل) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٨٨ - فصل دوم در مراتب شكر

و بعضى گفته‌اند: «شكر عبارت است از: مقابله نعمت با قول و فعل و نيّت. و از براى آن سه ركن است: اوّل، معرفت منعم و صفات لايقه به او و معرفت نعمت. دوم، حالى كه ثمره اين معرفت است، و آن خضوع و تواضع و سرور به نعم است، از جهت آن‌كه دالّ بر عنايت منعم است. سوم، عمل است كه ثمره اين حالت است، و عمل بر سه قسم است: «قلبى» و آن قصد به تعظيم و تحميد و تمجيد منعم است، و «لسانى» اظهار اين مطلوب و منظور است به تحميد و تسبيح و تهليل، و «جوارحى» و آن استعمال نعمت‌هاى ظاهره و باطنه حق است در طاعت او» [١].

نويسنده گويد: شكر عبارت است از: قدردانى نعمت‌هاى منعم، و اين معنى در مملكت قلب به‌طورى ظاهر شود، و در زبان به‌طورى، و در جوارح به‌طورى، و اين قدردانى متقوّم است به معرفت منعم و نعمت او، چنانچه معلوم شود.

فصل دوم در مراتب شكر

] بدان‌كه مراتب شكر، به حسب مراتب معرفتِ منعم و معرفت نِعَم، مختلف شود، و نيز به حسب اختلاف مراتب كمال انسانى مختلف شود. پس فرق بسيار است مابين آن‌كه در حدود حيوانيت و مدارج آن قدم زند و جز نعمت‌هاى حيوانى- كه عبارت از قضاى شهوات و رسيدن به مآرب حيوانى است- چيز ديگر نيافته و خود را دل‌خوش نموده به منزل حيوانيت و مشتهيات حيوانيه- كه‌

[١] مرآة العقول، ج ٨، ص ١٤٥- ١٤٦.