یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٣ - دین منسوخ شدنی نیست

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٩٣

تأمین کننده خواسته بشر باشد کافی نیست که برای همیشه باقی بماند؛ مادامی باقی است که چیز دیگری که بهتر و کاملتر از او خواسته بشر را تأمین میکند به بازار اجتماع نیاید. اگر آمد، به حکم جبر، اوّلی منسوخ میشود. به همین دلیل چراغ نفتی لامپایی ناسخ چراغ موشی و برق ناسخ چراغ لامپاست. بشر عاشق چراغ نفتی نیست، او را به خاطر اثر و فایدهاش میخواهد. وقتی که از او بهتر وارد میدان شد، او را به کناری میگذارد.

کتابها به همین دلیل جانشین یکدیگر میشوند. لوازم زندگی عموماً به همین دلیل جانشین یکدیگر میشوند.

آن چیزی هم که خواسته بشر است بر دو قسم است: خواسته طبیعی و خواسته اعتیادی. امروز تقریباً برای همه مردم چای و برای عده کثیری سیگار و برای عده کمتری تریاک و مشروب و برای کمتر از کمتر هروئین به صورت یک خواسته درآمده است. اما این خواستهها ناشی از طبیعت ثانوی افراد است نه از طبیعت اولی آنها، ناشی از عادت است، لهذا میتوان بشر را از آنها ترک داد یا لااقل نسل آینده را از آنها حفظ کرد. و اما خواستههای طبیعی ناشی از ساختمان وجودی بشر است، ناشی از نوع اعصاب و غددی است که در وجود او تعبیه شده است، ناشی از حیات عقلانی ومعنوی اوست.

مثلًا نمیتوان بشر را از عشق و تمایل به تشکیل خانواده، از ترحم واحساس همدردی نسبت به نوع، از علاقه به پیشرفت وتکامل، از علاقه به مظاهر جمال طبیعت، از علاقه به تحقیق و کاوش و جستجوی علمی ترک داد. پس مراد ما از خواسته، خواسته طبیعی است نه خواستههای مصنوعی.

علیهذا اگر چیزی در اجتماع بشر بخواهد باقی بماند، باید واجد یکی از دو شرط باشد: یا خود خواسته بشر باشد، آنهم خواسته طبیعی نه اعتیادی، با طبیعت و فطرت بشر وابستگی داشته باشد و یا تأمین کننده خواستههای بشر باشد و به شکلی هم باشد که چیز دیگر