یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٩ - فلسفه دین در قرآن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٧٩

دین - علل پیدایش

ما در اوایل جلد ٥ اصول فلسفه گفتهایم که اگر مطلبی ولو غلط توجیه عقلانی داشته باشد، بیهوده است که تعلیل روانی و اجتماعی بشود. برتراند راسل در جلد سوم تاریخ فلسفه، صفحه ٥١٦ ... در رد نظریه مارکس بحث خوبی در این زمینه کرده است. به جلد ٥ اصول فلسفه مراجعه شود.

فلسفه دین در قرآن

١. آیه ٢١٣ از سوره بقره:

کان الناس امة واحدة فبعث اللَّه النبیین مبشرین و منذرین و انزل معهم الکتاب بالحق لیحکم بین الناس فیما اختلفوا فیه و ما اختلف فیه الّا الذین اوتوه من بعد ماجائتهم البینات بغیاً بینهم فهدی اللَّه الذین امنوا لما اختلفوا فیه من الحق باذنه و اللَّه یهدی من یشاء الی صراط مستقیم. (رجوع شود به المیزان، جلد ٢، صفحات ١١٨ ...)

٢. در این آیه از چند جهت باید از نظر مقایسه با بینش دیالکتیکی بحث شود. یکی از جنبه تطور و تکامل جامعه بشری که اصل مسلّم دیالکتیکی و غیر دیالکتیکی است که آیا قرآن تکامل را به رسمیت میشناسد یا نه؟ آیا این آیه دلالت میکند بر اینکه وضع اول جامعه بشر اشتراکی بوده است و بعد تحول- و بلکه تکامل- یافته است؟ جهت دوم، نوع دخالت عامل وحی است در ترقی و تکامل که دیالکتیک هر عامل ماورائی را نفی میکند.

جهت سوم این است که ریشه تحول و تکامل چیست؟ آیا تضاد است یا چیز دیگر؟ و به فرض تضاد، آیا تضاد طبقاتی است یا نوعی