یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٤٩ - مطالب مربوط به ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٤٩

تا تمام شود و یا آن را به صورت مال المضاربه یا به صورت مستغلات درآورد ممنوع باشد. اگر قانونی از این نظر ربا را ممنوع بشمارد باید همه آنها ممنوع باشد تا هرکسی اجباراً کار کند و نیروهای انسانی اجتماع به این وسیله به کار بیفتد. اما میدانیم نه این کار ضرورت دارد ونه با نظر اسلام- که مالکیت را اگر اسبابش مشروع باشد تحدید نمیکند و بعلاوه استفاده از مستغلات و مالالمضاربه را جایز میداند- منطبق است. خلاصه اینکه آنچه مسلم است اسلام نمیخواهد مردم را از راه اجبار اقتصادی به کار وادار کند.

د. ربا سبب میشود که طبقه مولّد از بین برود [١]، زیرا ربا سبب میشود اجتماع منقسم شود به دو طبقه: طبقه مولّد و طبقه غیر مولّد، و چون ربا سبب میشود که طبقه مولّد آنچه تولید میکند به طبقه غیر مولّد بدهد، خود این طبقه ضعیف میشود و در نتیجه اجتماع منهدم و اقتصاد راکد [میشود] و ثروت اجتماعی از میان میرود.

جواب این است که اگر سود به شکل اجحاف در نیاید و از قانون عرضه و تقاضا سوء استفاده نشود، و خصوصاً اگر دولت نظارت کند و یا خود با سود کمی ربا بدهد نه تنها سبب ضعف و نابودی طبقه مولّد نمیشود [بلکه] سبب میشود که طبقه مولّد به واسطه دریافت ثروت با سود کم نیرو بگیرد. بعلاوه عین این بیان در اجاره و مضاربه و بلکه در خرید و فروشهای تحکمآمیز تجار نیز هست. حل همه اینها به این است که شارع اجازه میدهد که بر نرخها و از آن جمله نرخ بهره نظارت شود.

بعلاوه اگر اجازه ربا داده نشود در صورتی که عملًا هیچکس قرضالحسنه به عنوان سرمایه نمیدهد، تمام کارها فلج میشود.

ه. ربا یکی از شئون سرمایهداری است، یعنی از شئون اینکه برای بعضی از افراد به جای خودشان سرمایه کار کند. کار کردن سرمایه اگر توأم بشود با کار سرمایهدار لازم میآید عدم مساوات