یادداشتهای استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٠ - فلسفه دین در قرآن
یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٨٠
دیگر از تضاد، یعنی تضاد دو گرایش علوی و سفلی انسان؟ ٣. سوره یونس، آیه ١٩: و ما کان الناس الّا امة واحدة فاختلفوا ولولا کلمة سبقت من ربک لقضی بینهم فیما فیه یختلفون. (ر. ک: المیزان، جلد ١٠، صفحات ٢٨- ٣٠) ٤. سوره هود، آیات ١١٨ و ١١٩:
ولوشاء ربک لجعل الناس امة واحدة و لایزالون مختلفین. الّا من رحم ربک و لذلک خلقهم و تمت کلمة ربک لأملان جهنم من الجنة و الناس اجمعین. (رجوع شود به المیزان، جلد ١١، صفحات ٦٤-/ ٦٩) ٥. تفسیر المیزان، جلد ٢، صفحه ١١٥، راجع به [آیه] ٢١٣ بقره میگوید که مضمون آیه این است که سبب تشریع و فلسفه نبوت را ذکر میکند که اختلاف است و سبب وقوع اختلاف را بیان میکند (که همان حس تنازع در اقتناء مزایاست) به این بیان که انسان بالفطرة اجتماعی و تعاونی است و در اول اجتماعش امت واحده بوده است؛ سپس به حکم فطرت، اختلاف در کسب امتیازات و مواهب پیدا شد [١]؛ لهذا ضرورت وضع قوانین پیدا شد که وسیله انبیا صورت گرفت که رنگ دینی و تبشیر و انذار بر خود گرفت و توأم به عبادات شد. بار دیگر اختلاف در خود دین پیدا شد. این دو اختلاف، اولی فطری است و دومی در اثر بغی.
بعد از این خلاصه، مطالبی میآورند که فهرستش این است:
[١]. ولی در صفحه ١٨٥ خواهد آمد که در جلد ١١ ذیل آیه سوره هود، اختلاف اول را ضمناً اختلاف در استعدادات و ساختمان و تفاوت جبلّی نیز دانستهاند، اگرچه آنگونه اختلاف نمیتواند بعد از امت واحده بودن باشد.