ولی در ربا مزد در عوض کار قطعی سرمایه نیست [١]، حتی مشروط به بقا و ادامه وجود سرمایه هم نیست. سرمایه چه کاری بکند و چه نکند مزد قطعی خود را میخواهد بگیرد، و باز سرمایه چه در جریان کار ضربه ببیند یا نبیند مزد خود را میگیرد بلکه فرضاً خودش ضربه ببیند، ترمیم شده باید به صاحبش رد شود.

ربای تولیدی تسلط مطلق سرمایه بر کار است:

این امور است که تسلط سرمایه را بر کار اثبات میکند و قدرت اقتصادی را در اختیار سرمایه قرار میدهد. کما اینکه در شرایط کارگری و کارخانهداری اگر سرمایهدار ملزم باشد که مزد کارگر را به هر حال چه کار بکند و چه نکند بدهد، ضررهای وارد بر بدن کارگر را جبران کند و به اصطلاح او را در مقابل بیماریها بدون کسری از مزد او بیمه کند، بعلاوه در آخر مدت او را جوان کند یعنی نیروهای تلفشده او را جبران کند، بلکه اگر بمیرد دومرتبه زندهشده او را به او تحویل دهد، در این صورت برد با کارگر است و کارخانه در استخدام کارگر قرار گرفته است و هرگز برای کارخانهدار چنین کارخانهداری صرف نمیکند، گذشته از اینکه چنین چیزی عملًا امکانپذیر نیست [٢].

ربا ظالمانه ترین شکل رابطه سرمایه و کار است:

پس از نظر اینکه شکل رابطه سرمایه و کار نباید به نحوی باشد که نفوذ و قدرت و امتیازات بیشتر را به سرمایه بدهد بلکه یا باید لااقل همترازوی یکدیگر باشند و یا باید قدرت کارگر بیشتر باشد، ربا ظالمانهترین شکل رابطه سرمایه و کار است.

یک انسان از نظر اقتصادی چقدر ارزش دارد؟:

اما اینکه چقدر سرمایه مساوی است با چقدر کار، باید دید که ارزش یک انسان چقدر است و ارزش ثروت چقدر است. ثروتی که

[١]. و اما مزد قطعی به سرمایهدادن در حالی که عامل مسئول خود سرمایه نباشد و ضررش متوجه مالک باشد نوعی مضاربه اجاره است که شرعاً محل اشکال است و باید مراجعه شود.[٢]. اساساً به حکم شرافت ذاتی و تقدم طبیعی انسان بر اثر خود، انسان باید بر سرمایه تقدم داشته باشد. معنی ندارد که ارزش یک انسان مساوی باشد با ارزش آن سرمایهای که قادر است آن را به جریان بیندازد.