یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٢ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢٩٢

دوم اینکه وقت تحریم ربا، قرض تولیدی بین مشرکین رایج بوده است [١] و لذا عمومات شامل آن میشود (به شواهد تاریخی مراجعه شود).

سوم، علل دیگری در روایات برای حرمت ربا ذکر شده است که با قرض تولیدی متناسب است، مثل آنچه در روایت علل از حضرت رضا علیه السلام آمده است: و لما فیه من ترک التجارات. واضح است که این تعلیل در قرض مصرفی صحیح نیست، زیرا در آنجا اگر ربا هم نگیرد قرضالحسنه میدهد و تجارت نمیکند ولی در قرض تولیدی اگر قرض ربوی ندهد قرضالحسنه هم نمیدهد و خودش تجارت میکند. دلیل عمده بر حرمت ربای تولیدی، عمومات و اطلاقات است. چیزی که مخصِّص و مقید شمرده شود وجود ندارد.

در پایان این بحث به یک نکته باید توجه کرد و آن این است که یک نوع از قرض تولیدی برای اعاشه ضروری و رفع حوایج است به طوری که اگر قرضگیرنده ربا بدهد، زندگیش تأمین نمیشود ولی اگر قرض بگیرد و کار کند به طور کلی یا تا حدی حوایج زندگیش تأمین میشود. آیا این نوع را باید داخل در قرض مصرفی دانست یا قرض تولیدی؟ واضح است که ملاک حرمت ربا در قرض مصرفی شامل این مورد هم هست و در حقیقت این هم نوعی از قرض برای مصرف است. در هر حال ظاهر این است که دلیل حرمت ربا، عقلًا و نقلًا شامل قرضهای تولیدی هم میشود، چنانکه از بحث در فلسفه حرمت ربا دانسته خواهد شد.

٣. فلسفه تحریم ربا در فلسفه حرمت ربا وجوهی گفته شده است و یا میتوان گفت