یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩١ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢٩١

مدیون را میشکند و قرضالحسنه مصداق تراحم و اصطناع معروف است، و گاهی مقترض احتیاجی به قرض ندارد جز اینکه برای توسعه فعالیتهای اقتصادی قرض میگیرد. ما قسم اول را قرض مصرفی و قسم دوم را قرض تولیدی مینامیم.

آیا ربای اسلامی منحصر به قرض مصرفی است یا اعم استازمصرفی و تولیدی؟

(رجوع به ص ٣٦٩):

اکنون ببینیم آیا حرمت ربا اختصاص دارد به قرضهای مصرفی یا شامل قرضهای تولیدی هم میشود، و آیا ربایی که در زمان پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله بین مشرکین معمول بوده است از هر دو نوع بوده یا فقط از نوع ربا در قرض مصرفی بوده است؟ آنچه تأیید میکند احتمال اول را یعنی اختصاص حرمت به قرض مصرفی، چند چیز است: اول اینکه در قرآن ربا در مقابل صدقه قرار داده شده است: یمحق اللَّه الرّبوا و یربی الصدقات. همچنین در روایات مسأله تعاطف و تراحم و اصطناع معروف به عنوان علت تحریم ربا مطرح است و واضح است که این علت اختصاص به قرض مصرفی دارد.

دوم اینکه اگر ملاک حرمت ربا اصل اقتصادی عقیم بودن پول بود، لازم بود که ربا در غیر پول جایز باشد و حال آنکه تحریم ربا در اسلام شامل پول و غیر پول میشود. این خود دلیل است که ملاک تحریم همان حفظ اصل اصطناع معروف است.

آنچه تأیید میکند احتمال دوم را (یعنی تعمیم): اول مقابله بیع و ربا در آیه: احل اللَّه البیع و حرم الرّبوا، زیرا که حرمت ربا در قرض مصرفی که به منظور ترحم بر ضعفاست مناسبتی با حلّیت بیع ندارد به خلاف حرمت ربا در قرض تولیدی که شبیه تجارت است از لحاظ به کار انداختن سرمایه [١]. (در مفاد آیه بحث و تحقیق بیشتری لازم است).