یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥١ - آینده دین (١) و (٢)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢٥١

لزوماً تمام شئون زندگی غربی را مد نظر قرار ندهند و به مبانی سنتی جامعه خود هم احترام بگذارند و نهادهای اجتماعی مفید را حفظ کنند ..

سه کنترل از دست رفته:

... اگر بخواهیم بحران فعلی را در یک مقیاس جهانی مورد تجزیه و تحلیل قرار دهیم به یک نکته اساسی پیخواهیم برد و آن این است که گویی بشر درباره سه امر حیاتی کنترل خود را از دست داده است: اول کنترل جمعیت. دوم کنترل سیستم تولید یعنی تکنولوژی که فینفسه منطق خاصی پیدا کرده است و این نکته مسلم شده است که پیشرفت خودبه خود تکنولوژی موجب افزایش بیکاری است.

توسعه واقعی (ر. ک. ورقههای مفهوم تکامل):

سوم وضع مصرف [١]؛ یعنی قبل از آنکه نیازهای اساسی جامعه ارضا شود، اشاعه الگوها و مدلهای مصرفی تجملی غیرضروری از یک طرف موجب برهم زدن تعادل میان مصرف و احتیاج است و از طرف دیگر موجب تبذیر و اسراف در مواد اولیه و آلودگی محیط است [٢].

آزادی انسان و تحقق یافتن شخصیت او (انسان شدن):

مدل رشد اقتصادی اروپایی و آمریکایی بیشتر متوجه این نکته بوده است که قدرت بشر را در مقابل طبیعت افزایش دهد و کاری به رابطه انسان با انسان نداشته باشد. در حقیقت هدف آن، مبارزه با طبیعت و تسخیر آن است. این مبارزه گرچه بشر را از قید طبیعت آزاد کرد [٣] ولی او را در قیدهای دیگر قرار داد. اما امروز این مسأله مطرح است که توسعه صرفاً یک امر تکنیکی و فنی نیست، ابعاد انسانی هم در کار میآید که باید در هر برنامهریزی در نظر گرفته شود. آنچه از این مطالب نتیجه

---

[١]. ممکن است کمونیستها همین را دلیل ضرورت مصرف کنترلشده بدانند.[٢]. البته و از طرف دیگر [موجب] از خود بیگانگی انسان است که وسایل ارتباط جمعی همه مساعی خود را صرف ساختن انسان مصرفی میکنند.[٣]. با توجه به آنچه در ورقههای تکامل اجتماعی انسان در تاریخ گفتهایم، یکی از نشانههای تکامل مطلقاً استقلال و آزادی است. انسان در مقابل طبیعت استقلال و آزادی به دست آورده ولی انسان در مقابل انسان و انسان در مقابل حیوانیت خود هنوز در اسارت است.