یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٥٧ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣٥٧

اصطلاح ما شامل معدودهای فابریکی که مقدّر به عدّ است میباشد و آنچه در روایات آمده است از قبیل اموری است که به مشاهده معامله میشود وهمین معنی در کلمات فقهای سابقین نیز مراد بوده است چنانکه از عبارت شرایع درباب بیع سلف فهمیده میشود. در ذکر شرایط سلف چنین میگوید:

عبارت محقق درباره معدود:

الشرط الرابع تقدیر السلم بالکیل و الوزن العامّین ... و هل یجوز الاسلاف فیالمعدود عدداً؟ الوجه لا [١].

واضح است که مراد از معدود در اینجا مالاتقدیر فیه است.

تحریم نسیئه در معدود (ر. ک: ص ٣٥٣ و ٤٢١):

١٥. در شرایع در فصل ربا (کتاب التجاره، فصل ٦) میگوید:

الثانی اعتبار الکیل و الوزن فلا ربا الّا فی مکیل او موزون ... فلو باع ما لا کیل فیه و لا وزن متفاضلًا جاز و لو کان معدوداً کالثوب و الثوبین و الثیاب و البیضة و البیضتین و البیض نقداً و فی النسیئة تردّد و المنع احوط.

از این عبارت دو مطلب فهمیده میشود: الف. اینکه مراد از معدود ما لا یقدَّر الّا بالمشاهدة است، چنانکه از مثالها دانسته میشود.

ب. منع نسیئه در معدود متفاضلًا، راه ربا را سد میکند.

١٦. آنچه از طرق حیل ربا در روایات آمده است سه طریق است [٢]:

---

[١]. اقول [مقرّر]: قال فی المسالک فی شرح قوله «الوجه لا»: وجه الوجه عدم انضباط المعدود فلایحصل العلم بقدره بدون الوزن و هذا یتمّ فی بعض المعدودات کالرمّان. اما النوع الخاص من البیض و الجوز فالاجود جوازه بالعدد و الوزن.[٢]. بهتر این است که راه سوم را تعدد بیع ذکر کنیم. تعدد بیع به دو شکل است: گاهی به شکل عینه است، استفاده از اغنیا برای ادای دین است و گاهی به صورت قرض ابتدایی و تعدد معامله نقد و نسیه است.