یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٨ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣١٨

دارد. همچنین نقض میشود به کسی که درآمدش وافی به خرجش نیست و تدریجاً نسیه عادلانه میکند یا قرضالحسنه میگیرد، میرسد کارش به جایی که تا چند سال تمام درآمدش تعلق میگیرد به طلبکار. البته میان ربا و اجاره از یک طرف و قرضالحسنه و نسیه از طرف دیگر این تفاوت هست که ربا و اجاره پایانناپذیر و قرضالحسنه و نسیه پایانپذیر [هستند] ولی این جهت یعنی محدودیت و نامحدودیت، ملاک فرق نمیشود. و البته میان ربا دادن و مالالاجاره دادن برای کسی که درآمدش وافی به خرجش نیست حتی این مقدار تفاوت هم نیست.

جواب اصلی این بیان به این است که اساس این بیان گویی بر این اصل بنا شده که هیچ کس زاید بر احتیاج خود تولید نمیکند و کمتر نیز تولید نمیکند، پس اگر وضع به صورتی درآید که محصول کار یک نفر به دیگری تعلق بگیرد جریان ظالمانهای در بین بوده است و حال آنکه هیچ کدام از این دو فرض صحیح نیست. ممکن است کسی بگوید علت اینکه درآمد شخص به دیگری تعلق میگیرد این است که شخص مزبور در گذشته درآمدش وافی به خرجش نبوده و درآمد سالهای بعد خود را پیشخور کرده است.

اگر گفته شود: آنچه در گذشته مصرف کرده محدود بوده و آنچه در آینده او را به صورت برده در میآورد که تا ابد هم هرچه تولید کند به دیگری تعلق داشته باشد شکل ربوی معامله است و حال آنکه در قرض و نسیه اینطور نیست، بلکه در اجاره نیز اینطور نیست زیرا در اجاره به واسطه استهلاک تدریجی عین، مالک خرجهایی تدریجاً میکند و مقدار مصرف شده از طرف مستأجر مانند ربا محدود نیست بلکه رابطهای است میان استهلاک ثروت موجر و مالالاجاره.

جواب میدهیم عمده این است اثبات شود که ثروت در شکل ربوی مولّد نیست تا نامشروع بودن ربا ثابت شود والّا اگر این مطلب ثابت نشود و خلاف آن را مفروض بگیریم، درست است که لازمه ربا این است که با صرف ثروتی محدود از طرف مقترض از مال مقرض