یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢٠ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣٢٠

نیست برای بریده شدن منافع؛ فقط در صورتی که ربا دهنده سرمایهای مساوی با قرض تهیه کند و تسلیم مقرض کند ریشه بریده میشود، و الّا در عین عدم احتیاج مقترض به آن، در زمان عدم احتیاج نیز باز باید سود و منفعت بدهد.

اگر بگویید: پس این خود عبارة اخری است از اینکه سرمایه در ذمه، مولّد نیست و منفعت موهوم گرفته میشود والّا اگر منفعت منفعت واقعی بود و مقترض از آن بهرهمند میشد پس از ساعتی که احتیاجش سلب میشود و درآمدش وافی به مخارجش است نباید سود بدهد. علت اینکه باز هم باید سود بدهد این است که منفعت منفعت واقعی نیست، منفعت موهوم است، صاحب پول منفعتی را از پول میگیرد که آن منفعت وجود خارجی پیدا نکرده و نمیکند.

برهان «انّی» بر عدم مولّد بودن مال در ذمه غیر:

علیهذا ما میتوانیم این بیان را استدلالی به نحو برهان انّی بر عدم مولّد بودن ثروت در ذمه غیر بگیریم کما اینکه در بیان گذشته برهانی شبیه لمّی بر عدم مولّد بودن پول در ذمه بود.

میگوییم صحت این بیان بعید نیست، ولی این بیان را شاید نتوان صد درصد با بیان علامه طباطبایی تطبیق کرد.

تقریر بیان المیزان به صورت بهتری:

خلاصه این بیان و این برهان این خواهد بود که اگر شخصی درآمدش وافی به خرجش نباشد و احتیاج به قرضالحسنه یا نسیه یا اجاره پیدا کند، ذمهاش تا مدتی که توازن زندگیش بهم خورده مشغول است و اما از ساعتی که توازن برقرار میشود دیگر چیزی علاوه نباید بدهد، فقط قروض گذشته به ذمهاش باقی است، بر خلاف ربا که از آن به بعد هم باز باید سود پول بدهد. سرّ مطلب این است که در اجاره انسان واقعاً از عین مردم استفاده میکند و منافع آن را تفویت میکند و از ساعتی که نیازش به آن منافع سلب شد دیگر اجاره نمیدهد.

خلاصه مطلب، وقتی که میبینیم اگر شخص به حالی درآمد که از روز معین، درآمد و خرجش متکافی بود و کوچکترین نیازی به ثروت غیر نداشت، در صورت اجاره، پرداخت مالالاجاره موقوف