یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٣ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣٨٣

شرط موضوع ربا را درست میکند چنانکه لازمه این استدلال است،.

معنی «انما جاء الربا من قبل الشرط»:

بلکه مقصود این است آن چیزی که حقیقت او ربا و زیاده است آنگاه ممنوع است که به صورت تعهد و الزام و التزام درآید لاغیر.

بحث در صحت و فساد اصل معامله ربویه:

٢. سید در مسأله ٤ این مطلب را عنوان میکند که آیا معامله ربویه مطلقاً فاسد است یا مطلقاً صحیح است و فقط نسبت به زیاده باطل است، یا تفصیل است میان زیاده جزئیه و زیاده شرطیه. مسأله را مبتنی میکند بر اینکه مراد از ربا در آیه: و حرم الربوا خصوص زیاده است یا معاملهای که در آن زیاده باشد، و اختیار میکند این جهت را که هم در زیاده جزئیه و [هم] در زیاده شرطیه اصل معامله فاسد است، نه بدان جهت که مراد از ربا در آیه معامله مشتمل بر زیاده است بلکه بدان جهت که در صورت جزئیت، ثمن در مقابل مجموع اصل و زیاده واقع شده و در صورت شرطیت باز هم چون عرفاً صدق میکند که مثل به مثل نیست و چون مماثلت شرط است و این شرط موجب فقد مماثلت میشود پس اصل معامله باطل است.

بحث در صحت و فساد قرض ربوی:

٣. بعد سید همین مطلب را در باب قرض عنوان میکند که آیا در قرض ربوی اصل معامله باطل است یا خصوص زیاده حرام است و اختیار میکند که اصل قرض صحیح است، آیه فقط زیاده را تحریم میکند؛ بطلان اصل قرض مبتنی بر این است که شرط فاسد را مفسد بدانیم و این هم ممنوع است.

در اینجا سخن سید ایرادی ندارد مگر از نظر این بحث که آیا شرط فاسد مفسد است یا نه، و باید به تفصیل بحث شود.

٤. مسأله ٧:

ربا در غیر بیع از معاملات نیز جاری است:

الأقوی ما هو المشهور من جریان الربا فی غیر البیع من المعاوضات خلافاً للحلّی و العلامة فخصاه بالبیع و القرض ...

ولی مرحوم آقا سید ابوالحسن تخصیص میدهد ربای معاملی را به بیع، و در اینجا حق با سید صاحب عروه است و از تفصیل