یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٥ - یادداشت دین و مسئولیت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٣٥

مؤثر در سرنوشت دیگران بدانند و نام همین را مسئولیت میپندارند، غافل از اینکه تأثیر و علیت یک امر عینی است، صرف ادراک این امر عینی کافی نیست که مسئولیتآور باشد. به عبارت دیگر این ادراک عین مسئولیت نیست. مسئولیت یک احساس است، یک وجدان است، به یک معنی یک امر وجدانی و ذهنی است و وابسته به یک سلسله علل دیگر است و به عبارت دیگر وابسته به چندین ادراک دیگر است و آن اینکه یک فرمان (یک امر اعتباری، یک باید از یک مقام مافوق) هست که به من فرمان میدهد، مرا مکلف میشمارد، ولو آن مقام مافوق، خودش درونی و وجدانی باشد، یعنی من دارای دو شخصیت باشم: شخصیتی عالی و آمر و فرمانده و مافوق منافع، و شخصیتی فرمانپذیر و مطیع که آقای سارتر و امثال او همه اینها را در انسان منکرند.

این است که میگوییم احساس مسئولیت از دین انفکاکناپذیر است، به این معنی که یا باید این فرمان را مستقیماً از خود دین دریافت کنیم و یا از مقامی که توأم و دوقلوی دین است در اینکه جنبه ماورایی در انسان وجود دارد. به عبارت دیگر عدم انفکاک یا از نوع عدم انفکاک معلول از علت است و یا از نوع عدم انفکاک دو معلولِ علت واحده از یکدیگر است [١].

٩. هر عصری از نظر فنی و تکنیکی ممکن است نام خاص داشته باشد، ولی از نظر افکار فلسفی و انسانی نام دیگر. یعنی در مسائل مربوط به انسان کدام مسأله بیش از سایر مسائل جلب توجه کرده است و افکار را به خود مشغول داشته است؟ در عصر ما گرایش خاصی به مسأله مسئولیت شده است. مساعی زیادی به کار برده شده و میشود که مسئولیت به صورت یک فلسفه رایج و یک فکر حاکم نفوذ کند. اگزیستانسیالیسم چنین رسالتی برای خود قائل