یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٦ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣١٦

مال اخیه؟

٣. عن انس: ان النبی صلی الله علیه و آله نهی عن بیع ثمر النخل حتی تزهو، فقلنا لأنس: ما زهوها؟ قال: تحمر و تصفر. ارأیتک ان منع اللَّه الثمرة بم تستحل مال اخیک [١]؟ اکنون میگوییم در قرضهای تولیدی اگر به طریق قرض ربوی عمل شود ظلم است، زیرا ممکن است مالالتجاره قابلیت جرّ نفعش به فعلیت نرسد و اخذ ثمن در قبال این قابلیت وقتی صحیح است که به فعلیت برسد ولی اگر به طریق مضاربه عمل شود محذوری ندارد.

خلاصه آنکه ربا حرام است، زیرا از دو حال خارج نیست: یا در قبال منافع بالفعل است و یا در قبال منافع بالقوه. اولی فقط در قرض مصرفی مقصود است و اصطناع معروف ایجاب میکند تحریم ربا را، و دومی که در قرضهای تولیدی مقصود است وقتی میتوان در قبالش اخذ ثمن کرد که آفت غیر ارادی به آن متوجه نشود و خلاصه به شکل مضاربه صحیح است. آنچه بیان کردیم در مورد غیر پول است و اما پول چون مقصود بالغیر است، حکمش حکم همان غیر است.

. وجهی که در المیزان برای حرمت ربا ذکر کرده است:

١. یکی [٢] دیگر از عللی که برای حرمت ربا میتوان ذکر کرد آن چیزی است که در تفسیر المیزان [٣] اواخر جلد دوم آمده است. خلاصهاش این است که بشر به حکم فطرت برای ضرورت معاش خود کار میکند و اشیائی ایجاد میکند، و به حکم فطرت آنچه را ایجاد کرده از آنِ خود میداند (مالکیت). انسان طوری است که به تنهایی قادر به ایجاد همه حوایج خود نیست، محتاج به تعاون و همکاری با دیگران است (اصل مدنی بالطبع بودن انسان). در اجتماع