یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٠ - مطالب مربوط به ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٥٠

افراد در ثروت، زیرا یکی تنها خودش کار میکند و دیگری هم خودش و هم سرمایهاش، و تدریجاً تعادل اجتماعی بکلی بهم میخورد، و اگر کار نکند عدم مساوات از این جهت لازم میآید که بعضی کار میکنند و نان میخورند و بعضی بیکار میگردند و نان میخورند. جواب این است: اما کار سرمایه و منفعت خود سرمایه مشروع را خوردن غیر عادلانه نیست و فاصله طبقاتی تا آنجا که به شخصیت افراد مستند باشد عیب ندارد. و اما بیکاری را از طریق اجبار اقتصادی نباید حل کرد. بعلاوه تحریم ربای اسلامی را نمیتوان با این علت توجیه کرد، زیرا اسلام بعضی از اقسام سرمایهداری را تجویز میکند.

و. [فلسفه حرمت ربا] این است که ربا عملًا و واقعاً دزدی است [١]. پول نمیتواند پول بزاید زیرا خاصیت واقعی پول جز واسطه مبادله بودن نیست، جز اینکه در گردش باشد نیست. پول فیحد ذاته منافعی ندارد، عقیم است.

مسأله عمده در باب ربا همین است.

بر این بیان نیز میتوان ایراد گرفت که: اولًا خود همین واسطه واقع شدن خاصیتی است و بزرگترین خاصیتهاست. ارزش پول در سلسله معلولات مبادله است. کسی که پول را به قرض میدهد، میخواهد این خاصیت را که خود میتواند از آن استفاده کند در اختیار دیگری بگذارد. پول معنی حرفی است، ولی همین معنی حرفی را در اختیار دیگری قرار میدهد. ما نمیگوییم جریان «ک پ ک» تبدیل شود به جریان «پ پ»، بلکه میگوییم جریان «ک پ ک» ادامه پیدا میکند و به شکل «پ ک پ» در میآید که پول کوچکتر مبدأ است و پول بزرگتر منتهی. همین را در اختیار دیگری قرار میدهد.

ولی این ایراد وارد نیست. زیرا اینکه گفته میشود پول مولّد