یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٢ - مبنا و منشأ حس دینی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢٢٢

کتاب راز آفرینش انسان و امثال اینها. خود اینشتاین که بزرگترین فیزیکدان و ریاضیدان این قرن بود، الهی بود.

بعلاوه علمای مادی و منکر دین نیز در اینجا وحدت نظر ندارند.

در صفحه ٢١٢-/ ٢١٥ گفتیم که در حدود پانزده نظر از طرف آنها ابراز شده و اینها خود میرساند که هرکه هرچه گفته حدس و تخمینی بیش نبوده است. اینها قول فروید را دلیل میآورند در صورتی که یونگ، شاگرد مبرّز فروید، برای غریزه دینی اصالت قائل است.

١٥. در ورقههایی که گفتار ویلیام جیمز نقل شد، از گفته او معلوم شد که آزمایشها نشان میدهد که در تجلیات دینی، هم جذب است و هم شادمانی و یک نوع شکفتگی روح است.

١٦. مطلب خوب است از اینجا شروع شود: آیا دین ریشه آسمانی دارد یا همه ریشههایش زمینی است؟ ریشه آسمانی دین یکی به این معنی است که آیا واقعاً دین از آسمان آمده برای بشر یا نه؟ یعنی آیا کتب آسمانی وحی است واقعاً؟ دیگر به این معنی است که آیاپذیرش بشر دین را، جنبه آسمانی دارد؟ یعنی یک پیوند و علاقه آسمانی سبب پذیرش است یا نه؟ به عبارت دیگر، آیا دین از جهان دیگر که مافوق و حاکم بر این جهان است بر پیغمبران وحی شده و پیغمبران به مردم ابلاغ کردهاند یا نه؟ در صورت منفی، خواه آنکه پیغمبران را در کار خود- العیاذ باللَّه- مشتبه و به خود اشتباهشده بدانیم و یا بگوییم- العیاذ باللَّه- به خود عمداً بستهاند، و در صورت عمد هم خواه آنکه بگوییم قصد اصلاح و نیت خیر داشتهاند و یا قصد انتفاع شخصی. این بحث همان بحث وحی و نبوت است.

یکی دیگر از جنبه انسان است، یعنی آیا بشر از لحاظ اینکه دین را پذیرفته و قبول کرده است، استعداد خاصی و غریزه و میل خاصی و یا یک علاقه آسمانی که او را با دنیای دیگر پیوند دهد در او بوده برای پذیرش دین و مذهب یا همچو استعداد و غریزهای ذاتی و اصیل و همچو علاقهای آسمانی در بشر نیست؟ البته اگر قبول کنیم که استعدادی فطری در کار هست، دیگر قبول اینکه کار پیغمبران هیچ