یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤٤ - روح - بیماریهای روحی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٥٤٤

روح - بیماریهای روحی

١. از قدیمالایام تاکنون بیماریها را بر دو قسم میدانستند:

جسمی و روحی [١]. بیماریهای جسمی عبارت است از اختلالی که در یکی از اعضای بدن وارد شود بدون اینکه اختلالی در احساسات و ادراکات پدید آید، مثل سل مثلًا. بیماریهای روحی عبارت است از اختلالاتی که در احساسات یا ادراکات انسان واقع شود و نظم آنها را بر هم میزند، مثل ترسهای بیجا، یأسهای بیجا، خجلت و کمرویی (خجلت را که ضعف نفس است نباید با حیا اشتباه کرد)، عصبانیتهای بیجا، میل به انزوا و گوشهگیری، سوءظن و بدگمانی، وسواس، توهمات و تجسمات بیجا.

اختلال روحی تا در احساسات است نام جنون ندارد، اما همینکه در ادراکات باشد جنون است. مجانین آنها هستند که توهمات و تجسمات بیجا دارند. وسواس و همچنین سوءظن و بدگمانی را چون مربوط به قوه قضاوت است، میتوان از درجات جنون به حساب آورد.

علمای اخلاق قدیم تشبیهاً و مجازاً رذایل اخلاقی از قبیل تکبر و حسد و بخل و جبن و شره و جاهطلبی را بیماری روحی، و علمای اخلاق را طبیبان روحی میخواندند. امروز ثابت شده که این رذایل واقعاً بیماری روحی است، یعنی ناشی از اختلالی در احساسات و ادراکات است و لهذا بدِ اخلاقی مفهوم خود را عوض کرده به بیماری روحی. و نیز باید علل خاص این اختلالات را به دست آورد. معمولًا این صفات را از عقدهها، و عقدهها را از محرومیتها ناشی میدانند.

ممکن است علت یک بیماری روحی سوء تربیت باشد. برتراند راسل در نوشتههای خود زیاد تکیه کرده بر اخلاق تابو، میگوید نباید کودک را گرفتار ترس و احتیاط بیمنطق کرد. مثلًا طفل ادرار میکند او نمیداند و نمیفهمد که چه باید بکند. مادر طفل به او اخم