یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩١ - یادداشت روح و مسأله خود واقعی و خود خیالی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٩١

ترجمه ضیاء درّی ایضاً ورقههای روح و ریاضت ایضاً ورقههای ذکر ایضاً ورقههای ازخود بیگانگی

یادداشت روح و مسأله خود واقعی و خود خیالی

١. از قرآن اجمالًا استنباط میشود که انسان غافل یعنی انسانی که خود را از یاد برده و فراموش کرده و گم کرده و باخته است و از خود واقعی جدا و بیگانه شده است. لهذا سخن از نسیان نفس و خسران نفس، زیاد آمده است. در قرآن، انسان زیانکرده انسانی است که خود را زیان کرده و باخته است.

٢. با اینکه علم انسان به نفس خود حضوری است، مقصود از نسیان خود چیست؟ محال است علم حضوری نفس به خود زایل شود یا مورد غفلت قرار گیرد.

جواب این است: اولًا این نسیان در علم حصولی است، نه در علم حضوری و ثانیاً مقصود، غفلت به معنی توجه از خود واقعی به خود مجازی و یا به قول «قهرمانی» از خود به ناخود و عدم توجه به خود واقعی و عدم معرفت آن است که نوعی عدم علم به علم است. و بعلاوه نفس در مرتبه قوه و استعداد است و به هر نسبت که انسان غرق و محو در اشیاء بشود از تکمیل و تقویت و از قوه به فعلیت رساندن نفس خود باز میماند و نیروهای باطنی را در بیرون به هدر میدهد، و بعلاوه نفس از قوه به فعلیت میرسد در حالی که صورتی دیگر غیر از صورت شایسته خود که ملکوتی و خدایی است به خود میگیرد و به این صورت مسخ میشود. چنین نیست که نفس غافل و کامل در یک مرتبه از کمال و فعلیت باشند و غافل فقط توجه نداشته باشد. غافل نه به اندازه فعلیت موجود توجه دارد ونه به میزان استعداد نهایی و بعلاوه به صورتی غیر از صورت خود مسخ میشود.