یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩٢ - یادداشت روح و مسأله خود واقعی و خود خیالی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٩٢

٣. از نظر قرآن راه صحیح بازیافتن خود، توجه به خداست. از غفلت و نسیان خدا غفلت و نسیان نفس و از توجه و ذکر خدا توجه و ذکر نفس پیدا میشود: ولاتکونوا کالذین نسوا اللَّه فانسیهم انفسهم اولئک هم الفاسقون. از نظر قرآن معرفت واقعی نفس و ربّ و تذکر واقعی نفس و ربّ از یکدیگر جدا نیست، از نوع توجه به آیینه و چهره است.

به نظر میرسد تفاوت روش قرآن با روش هندی و یوگای هندی در همین است که قرآن کشف خود واقعی و تقویت و تکامل آن را مولود ذکر خدا و اخلاص و عبادت مخلصانه میداند و به دنبال آن و راهنمایی آن، مراقبه و نوعی ریاضت نفسانی را تجویز میکند ولی در روش یوگا از اول توجه به تمرکز ذهنی و ریاضت جسمی و غیره است، چنانکه در کتاب ادیان و مکتبهای فلسفی هند، جلد دوم، صفحات ٦٦٧ به بعد آمده است.

٤. از نظر قرآن عبادت برای ذکر است: اقم الصلوة لذکری. فایده دیگر عبادت یعنی عدل اجتماعی فایده تبعی است، همچنان که در ورقههای نماز و ورقههای فلسفه تشریع عبادات گفتهایم [١].

٥. درباره اثر ذکر و عبادت و اخلاص، قرآن میفرماید: والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا و ان اللَّه لمع المحسنین، و هم میفرماید: واتقوا اللَّه و یعلّمکم اللَّه، و هم میفرماید: ان تتقوا اللَّه یجعل لکم فرقاناً، و هم میفرماید: والذین اهتدوا زادهم هدی و اتیهم تقویهم.

در نهجالبلاغه میفرماید: ان اللَّه سبحانه تعالی جعل الذکر جلاء للقلوب تسمع به بعد الوقرة و تبصر به بعد العشوة و تنقاد به بعد المعاندة و ما برح للَّه- عزت الائه فیالبرهة بعد البرهة و فی ازمان الفترات