یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٤٧ - مطالب مربوط به ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٤٧

است «پول، پول نمیزاید» همین است که پول خاصیتی غیر از واسطه بودن ندارد، هرچیز دیگر ممکن است پول بزاید یعنی از خود منافعی قابل تبدیل به پول داشته باشد جز خود پول که سترون و عقیم است.

ربا دزدی و ظلم است:

علیهذا اثبات دزدی بودن ربا موقوف است به اثبات سترون بودن و عقیم بودن پول، و اثبات عقیم بودن پول موقوف است به اثبات اینکه پول خاصیتی جز واسطه مبادله واقع شدن ندارد.

عمده این است که ببینیم نظر اسلام در حرمت ربا به این جهت هست یا نه.

٥. خلاصه فلسفههای متصوره در باب ربا:

فلسفه احسان:

الف. ربا مانع احسان و استفاده محتاجان از دیگران است [١]. ربا استفاده از احتیاج دیگران است. اسلام میخواهد در زمینه احتیاجات، افراد به یکدیگر احسان کنند. این نکته همان است که در روایات آمده است.

ولی اگر علت، منحصر به این باشد باید ربای به اصطلاح انتاجی و تجاری اشکال نداشته باشد. اساس سرمایهداری بر ربای انتاجی است.

ب. قطع رابطه ثروت و کار. کسی که منافع از پول میگیرد ثروتی در اختیار میگیرد که کار نکرده است.

جواب این است که صرف قطع رابطه ثروت و کار اگر مستلزم استثمار یا ترجیح بلامرجّح و مزاحمت آزادی دیگران نباشد، اشکال ندارد. اگر کسی ادعا کند که رباخواری استثمار است دلیل علیحده است که در بند «د» خواهیم گفت. بعلاوه بحث ما در نظر اسلام است در حرمت ربا. اسلام در موارد زیادی مانند مالالاجاره و سود مضاربه، سود کار نکرده را تجویز کرده بلکه در ارث اصل مال نیز (نه تنها سود) کار نکرده است. پس نظر اسلام در حرمت ربا به این جهت نیست.