یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٤٦ - مطالب مربوط به ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٤٦

منع احتکار، اگر احتکار را محدود به سه چهار چیز نکنیم.

بعید نیست که به کمک منع ذخیره و منع احتکار بتوانیم استنباط کنیم که علت اصلی حرمت ربا این است که پول باید مسافر جاودانی باشد [١] و وسیله مبادله باشد. علت دیگر حرمت ربا ممکن است چیزی باشد که سوسیالیستها میگویند، یعنی قطع رابطه کار و ثروت [٢]. اگر پول به ربا داده شود، شخص بیکار است و پول کار میکند.

در اینکه حتماً هرکسی باید کار کند و کار یک وظیفه اجتماعی است نه ضرورت شخصی، بحثی نیست. اما اگر فلسفه حرمت ربا را قطع رابطه میان کار و ثروت بدانیم، باید اجاره دادن ابزاری که محصول کار شخصی است جایز نباشد. اگر گفته شود که اجاره بهای خانه یا تیشه محصول معالواسطه کار است، ممکن است در جواب گفته شود که اجاره بهای پول مشروع نیز محصول معالواسطه کار است.

٤. آیا میتوان اثبات کرد که ربا واقعاً دزدی است، اکل مال غیر است یا نه؟.

عقیم بودن پول:

اثبات این مطلب متوقف بر این است که ثابت شود خاصیت اصلی و واقعی پول این است که در جریان باشد، پول کاری جز واسطه مبادلات بودن نمیتواند انجام دهد، برخلاف کالا که میتواند به اصطلاح فقهی منافع یا نمائاتی داشته باشد و یا بر روی آن کار جدیدی صورت گیرد مثل مالالتجارهها. معنی جمله ارسطو که گفته

---

[١]. این علت نیز صحیح نیست، زیرا جریانی که پول باید داشته باشد این است که دست به دست بشود. ربا دادن عامل این دست به دست شدن است نه مانع آن، بر خلاف ذخیره. و اما اینکه از نظر شخص ربا دهنده پول محفوظ است در ذمه مدیون، ربطی به خارج کردن پول از جریان ندارد. اگر ایراد شمرده شود ایراد مستقلی است که بعدها گفته خواهد شد سرمایهداری براساس اینکه سرمایهدار فقط فایده قطعی ببرد و در ضرر شریک نباشد حتی به نحو استهلاک، ظلم به عامل است.[٢]. به عبارت دیگر اصل: الانسان لایملک الّا عمل نفسه.