یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٠ - مطالب مربوط به ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٦٠

ملاک جرّ نفع است و نظر به منفعت است) و در این صورت ربای اسلامی حتی در قرض نیز جنبه اقتصادی ندارد و با ربای اقتصادی اشتراک لفظی دارد.

و یا باید قبول کنیم که ربای قرضی اسلامی و ربای معاملی اسلامی اشتراک لفظی دارند. به هر حال بحث در اینکه آیا اطلاق ربا در فقه در باب قرض و در باب معامله به اشتراک لفظی است یا معنوی، بحث جالبی است و باید حتماً طرح شود.

٢٠. مجموع راههای فرار از ربا: ١. بیع شرط. با دخالت حاکم قابل تصحیح است.

٢. رهن تصرف ٣. منتقل کردن منافع به وسیله یک معامله و شرط در آن معامله منتقل کردن اصل را به برابر خود و آن به سه نحو است: الف. بیع به شرط قرض یا به شرط بیع، مثل اینکه رباگیرنده جنس گرانقیمت را به قیمت ارزان بفروشد و شرط کند بر خریدار قرض مبلغ معین را یا بیع مثل به مثل را.

ب. اشتراء به شرط قرض یا به شرط بیع. ربا گیرنده کبریتی را مثلًا به هزارتومان میخرد و شرط میکند بر فروشنده قرض مبلغ معینی یا بیع مثل به مثل را [١]. این راه فرار در جلد دوم عروه، صفحه ٤٩ که انواع راههای فرار را ذکر میکند، ذکر نشده است و شاید علت عدم ذکر این است که در صدد بیان راه فرار رباهای معاملی است.

ج. به صورت صلح که در نمره ٩ خواهد آمد.

٤. مسأله خرید و فروش اسکناس نیز یکی از طرق فرار از ربا است که قرض را به صورت خرید و فروش در میآورند. این، فرار از

در نمره ٩ صلح به شرط بیع یا به شرط قرض را ذکر میکنیم. صلح به شرط قرض یا به شرط بیع داخل در قسم سوم است، زیرا فرقی میان بیع و صلح از جهت مشروط فیه واقع شدن نیست.