یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٨ - دنیای مذموم یا دنیا از نظر دین

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٧٨

نفوذ فلسفههای مبنی بر بدبینی به جهان [١] و گردش روزگار که در اثر مسلمان شدن ملل مختلف و اختلاط آنها با یکدیگر و سرایت افکار و معتقدات آنها در محیط اسلامی پیدا شد و افکار فلاسفه بدبین (یونانی یا هندی یا ایرانی) پخش شد. دیگری حوادث ناگوار و تلخی که بر جامعه اسلامی در طول تاریخ چهارده قرنی خود گذشت [٢] و زمینه را برای افکار بدبینانه رایج ساخت. در نتیجه در ادبیات اسلامی عربی یا فارسی از این افکار بدبینانه به جهان- که با فلسفههای بدبینانه قبل از اسلام منطبق است نه با اسلام وجود دارد، مثل اشعار خیام. رجوع شود به ورقههای جهان و خوشبینی و بدبینی.

حالا ببینیم از منطق خود قرآن چه فهمیده میشود. اولًا ببینیم آیا از خود قرآن میتوانیم این نوع بدبینی را به خود روزگار و چرخ و گردش فلک و اینکه گردش چرخ بیهوده است، بر باطل است، بر زور و جبر و ستم است استفاده کرد؟ البته نه، بلکه درست برخلاف این است. قرآن کریم در کمال صراحت در سوره انبیا، آیه ١٦-/ ١٨ میگوید:

و ما خلقنا السماء و الارض و ما بینهما لاعبین. لو اردنا ان نتخذ لهواً لاتخذناه من لدنا ان کنا فاعلین. بل نقذف بالحق علی الباطل فیدمغه فاذا هو زاهق و لکم الویل مما تصفون.

الذی احسن کل شیء خلقه ...

ربنا الذی اعطی کل شیء خلقه ثم هدی.

ماتری فی خلق الرحمن من تفاوت.

---

[١]. رجوع شود به افکار فلاسفه بدبین قبل از اسلام و در اسلام.[٢]. از قبیل خود حادثه کربلا که گفته شد: لایأمن الدهر ان الدهر ذوغیر ... هرچند در ابتدا افکار علیه دستگاههای حکومت متوجه میشد ولی بعدها متوجه دستگاه خلقت شد. همچنین است قصیده معروف خاقانی در فتنه غز: آن مصر مملکت که تو ... و از آن رساتر به مقصود ما قصیده دیگر وی است به این مطلع: تا درد و محنت است در این تنگنای خاک ... رجوع [شود به] تاریخ نیشابور.