یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٤ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣٦٤

عقل که یکی از ادله شرعیه است، این حیل را جایز نمیداند:

خلاصه اینکه باید دید آیا تأمین اغراض شارع در جایی که غرضش معلوم است لازم است یا نه. در مورد مقنّنین غیر الهی عقل حکم نمیکند به وجوب تأمین غرض مقنّن، و مقنّن هم نمیتواند جز به ظاهر اخذ کند. ولی در مورد قوانین الهی چنین نیست، و اینکه فقها فرمودهاند: «کل ما حکم به العقل حکم به الشرع» و عقل را یکی از ادله فقه دانستهاند جز این معنی و موردی ندارد. حکم عقل یک نوع بیان است، و حجت بعد از بیان تمام است. خلاصه اینکه تأمین اغراض واجب به حکم عقل واجب است و لذا حیلههایی که از این نوع است در شرع جایز نیست.

داستان اصحاب سَبت:

٥. دلایل نقلی هم دلالت دارد بر حرمت حیله به معنای کلاه گذاشتن بر سر شارع مثل آنچه درباره اصحاب سَبت در قرآن مجید ذکر شده است، و روایاتی هم در باب خصوص ربا وارد شده است مثل آنچه در نهجالبلاغه است در خطبه ١٥٤ به نقل از نبیاکرم صلی الله علیه و آله:

جمله امیر در نهجالبلاغه:

یا علی ان القوم سیفتنون بعدی باموالهم ... و یستحلون حرامه بالشبهات الکاذبة و الاهواء الساهیة، فیستحلون الخمر بالنبیذ و السحت بالهدیة و الربا بالبیع.

و نیز در روایت کافی است:

و اللَّه للربا فی هذه الامة اخفی من دبیب النمل علی الصفا.

روایات صحیح بخاری (جزء ٣) الجمع (ر. ک:

ص ٣٩٨) نهی از ربویین متحدالجنس نقد:

١. صفحه ٥٨:

... عن ابی سعید قال کنا نرزق تمر الجمع و هو الخلط من التمر و کنا نبیع صاعین بصاع، فقال النبی صلی الله علیه و آله: لا صاعین بصاع و لا درهمین بدرهم.