یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٥ - دنیای مذموم یا دنیا از نظر دین

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٧٥

ترک دنیا به معنی ترک مطلق علاقه خارجی باشد و ممکن نیست مطلق علایق خارجی ممنوع و محرم بوده باشد، علاقه و محبت قلبی نیز همینطور است. علاقه و محبت قلبی و علاقه و ارتباط خارجی با یکدیگر پیوستهاند. همانطوری که بالضروره انسان حوایجی خارجی دارد، بالضرورة و الفطرة علایقی قلبی برای همان حوایج دارد. بعلاوه همانطوری که نفس اشیاء خارجی مخلوقات خدایند و ممکن نیست شر باشند، علایق قلبی نیز از نوع انحراف نیست، طبیعی و فطری است و مقتضای حکمت الهی است. در خود قرآن بعضی از مودتها به عنوان نمونههای حکمت الهی ذکر شده، مثلًا در سوره روم، آیه ٢١ میفرماید:

و من ایاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجاً لتسکنوا الیها و جعل بینکم مودة و رحمة ان فی ذلک لایات لقوم یتفکرون.

این اشتباه از دو چیز ناشی شده: یکی فلسفی و دیگری دینی.

اولًا خیال کردهاند که علایق انسان به موجودات، همه عقلی و قابل تغییر و تبدیل و یا لااقل قابل این است که به صورت عقلی درآید و فیالمثل میل به زن و فرزند و خواب و خوراک عقلی است. خیال کردهاند انسان به طور کلی طالب کمال است و میل به هر چیز را به خاطر کمالی که در او هست میخواهد و حال آنکه در تمایلات عقلی این مطلب درست است (اگر تمایلات عقلی داشته باشیم) اما در تمایلات طبیعی درست نیست. چگونه ممکن است که میل به خواب و خوراک و زن و انواع شهوتها از عشق به حق تحریک شود، مثلًا انسانی به خاطر خداوند تحریک شهوی به سوی زن بشود؟! دیگر اینکه گمان کردهاند معنی آیه کریمه ما جعلاللَّه لرجل من قلبین فی جوفه این است که انسان همیشه فقط یک چیز را میتواند دوست داشته باشد، یعنی یکتادوست است و حال آنکه این برخلاف یک امر بدیهی است و مقصود آیه هم این نیست. شاید مضمونهایی از