مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٧ - راه فطرت از نظر علمای جدید

است ... [١]

بعد بحثی راجع به فایده مذهب میکند و میگوید مذهب، ولو مذهب ترس و مذهب اخلاق- که قبول ندارد این مذهبها مذهب حقیقی و واقعی باشند، بلکه اینهارا مذهبهای ساختگی میداند- در عین حال برای بشر مفید هستند. میگوید:

تکامل از مذهب ترس به مذهب اخلاق، قدم بزرگی در زندگی ملل است، حال گو که مذهب ترس و یا مذهب مطلقا به اصول اخلاقی تکیه داشته باشد، همه تسلیحی علیه آن چیزی است که ما در مقابل آنها باید خود را حفظ کنیم؛ یعنی مذهب ترس و مذهب اخلاق و معنی، سفر نجات روح بشر از فساد و انحطاط است.

فایده اینها را قبول میکند. بعد میگوید یک خاصیت مشترکی که مذهب ترس و مذهب اخلاق دارند این است که برای خدا شکل قائلند و او را مثل یک انسان میدانند و خصائص و صفات انسان را به خدا میدهند:

عمومیتی که در بین این انواع مختلف مذهب موجود است، عقیده به این است که خدا شکل دارد؛ یعنی به شکل مخصوصی تظاهر کرده یا میکند.

به همین دلیل اینها را تخطئه میکند.

ولی فراموش نشود که در این بین عده قلیلی [٢] از افراد و جماعات یافت میشوند که یک معنی واقعی از وجود خدا را ورای این اوهام دریافتهاند که واقعا دارای خصائص و مشخصات بسیار عالی و تفکرات عمیق و معقول بوده، به هیچ وجه قابل قیاس با آن عمومیت عقیده نیست ...

اما یک عقیده و مذهب ثالث بدون استثنا در بین همه وجود دارد [٣]، گرچه خالص و یکدست در هیچ کدام یافت نمیشود؛ من آن را احساس مذهبی آفرینش یا وجود میدانم. بسیار