شما میگویید این عضو حس میکند. اولا «عضو حس میکند» هم کلمهای است که باز عمل را دیدهاند و این لفظ را بر روی آن گذاشتهاند؛ یعنی عملی را دیدهاند که این دستگاه انجام میدهد، بعد میگویند عضو حس میکند و این کار را انجام میدهد. ما هم بیش از این نمیخواهیم بگوییم.

ما میخواهیم بگوییم این وضعْ وضعی است که جز اینکه همین تعبیر را بکنیم و بگوییم «عضو حس میکند» چارهای نداریم. اگر ساختمان این عضو ماشینی بود، شما تعبیر «حس میکند» را نمیتوانستید اینجا به کار ببرید. فرض کنید ظرفی داشته باشیم که از این ظرف در ظرف دیگری آب چکه میکند تا آن ظرف پر میشود. این ظرف دوم الآن مملوّ از آب است. اگر یک قطره از بالا بیفتد که از ظرفیت این ظرف بیشتر باشد، ناچار به همان اندازه یا بیشتر لبریز میکند. شما در اینجا نمیگویید که این ظرف حس میکند و یک قطره را میریزد؛ تعبیر «حس میکند» در اینجا صادق نیست. در هرجا که میبینید برای صورت گرفتن کاری ساختمان مادی کافی نیست [بدانید در آنجا اصل هدایت دخالت دارد.]

مسلّم خواص نری و مادگی هم مربوط به هورمونها و ترشحاتی است که در خون میشود و منشأ ترشحات هم در مرد بیضه است و در زن تخمدان. البته اینها هست و نمیشود نباشد، ولی هر وقت تعبیر شما رسید به اینجا که گفتید «این عضو برای اینکه کمبود را برطرف کند این کار را میکند» همین «برای» را که دخالت دادید، همان اصل هدایت است.

- سدیم، پتاسیم و مواد دیگری در بدن وجود دارد که اینها کم و زیاد میشوند. کمبود یکی باعث میشود که آن چیزی که زیاد شده، برای اینکه ترمیم بکند، خود به خود عمل شیمیایی انجام میدهد. حالا ما اسم آن را از روی تنگی قافیه «حس» میگذاریم.

استاد: همان حرفی که در ساختمان موجودات بود که فرض تغییرات تصادفی نمیتوانست آن را توجیه کند [در اینجا هم صادق است.] شما در طرز کار این اشیاء ببینید که آیا حرکات بیهدف میتواند صورت بگیرد یا نه؟ طرز کار، توجه به هدف را نشان میدهد. اگر ساختمان شیء فقط ماشین باشد، سازنده ماشین در ساختن آن هدف داشته است اما خود ماشین در کار خودش هدف ندارد. البته من این را قبول میکنم که ماشین را هم میشود طوری کامل ساخت که کارش در یک حدودی شبیه به کار موجودات هدفدار بشود، اما نه در این کارهای خارقالعاده از قبیل انطباق با محیط که هرجایی متناسب با خصوص همانجا این کار را انجام دهد. حالا در عین حال روی آن