مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٣٤ - صلح حدیبیه

میکرد، یا نه؟ مسلّم همینطور است. فقط نکتهای عرض بکنم و آن اینکه اگر کسی بپرسد آیا اسلام دین صلح است یا دین جنگ، ما چه باید جواب بدهیم؟ به قرآن رجوع میکنیم. میبینیم در قرآن، هم دستور جنگ رسیده و هم دستور صلح. آیات زیادی راجع به جنگ با کفار و مشرکین داریم:«وَ قاتِلوا فی سَبیلِ اللَّهِ الَّذینَ یقاتِلونَکمْ وَ لا تَعْتَدوا» [١] و آیات دیگری. همچنین است در باب صلح:«وَ انْ جَنَحوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها» [٢] اگر تمایل به سلم و صلح نشان دادند، تو هم تمایل نشان بده. یک جا میفرماید:«وَ الصُّلْحُ خَیرٌ» [٣] و صلح بهتر است. پس اسلام دین کدامیک است؟.

اسلام نه صلح را به معنی یک اصل ثابت میپذیرد که در همه شرایط [باید] صلح و ترک مخاصمه [حاکم باشد] و نه در همه شرایط جنگ را میپذیرد و میگوید همه جا جنگ. صلح و جنگ در همه جا تابع شرایط است، یعنی تابع آن اثری است که از آن گرفته میشود. مسلمین چه در زمان پیغمبر، چه در زمان حضرت امیر، چه در زمان امام حسن و امام حسین، چه در زمان ائمه دیگر و چه در زمان ما، در همه جا باید دنبال هدف خودشان باشند، هدفشان اسلام و حقوق مسلمین است؛ باید ببینند که در مجموع شرایط و اوضاع حاضر اگر با مبارزه و مقاتله بهتر به هدفشان میرسند آن راه را پیش بگیرند و اگر احیاناً تشخیص میدهند که با ترک مخاصمه بهتر به هدفشان میرسند آن راه را پیش بگیرند. اصلًا این مسأله که جنگ یا صلح؟ هیچ کدامش درست نیست. هر کدام مربوط به شرایط خودش است.

وَ صَلَّی اللَّه عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطّاهِرینَ