مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٣ - زهد و پارسایی

بلکه وسیله بود، مرغ آرزو در اطرافش پر و بال نمیزند و پر نمیگشاید و آمدن و رفتنش شادمانی یا اندوه ایجاد نمیکند.

اما باید دید که آیا زهد و اعراض از دنیا که در نهج البلاغه به پیروی از تعلیمات قرآن زیاد بر آن اصرار و تأکید شده است، صرفاً جنبه روحی و اخلاقی دارد و به عبارت دیگر زهد صرفاً یک کیفیت روحی است یا آنکه جنبه عملی هم همراه دارد؟ یعنی آیا زهد فقط اعراض روحی است یا توأم است با اعراض عملی؟.

و بنا بر فرض دوم آیا اعراض عملی محدود است به اعراض از محرمات و بس که در خطبه ٨٠ به آن اشاره شده است و یا چیزی بیش از این است آنچنان که زندگی عملی علی علیه السلام و پیش از ایشان زندگی عملی رسول اکرم صلی الله علیه و آله نشان میدهد؟.

و بنا بر این فرض که زهد محدود به محرمات نیست، شامل مباحات هم میشود، چه فلسفهای دارد؟ زندگی زاهدانه و محدود و پشت پازدن به تنعمها چه اثر و خاصیتی میتواند داشته باشد؟.

و آیا بهطور مطلق باید عمل شود و یا صرفاً در شرایط معینی اجازه داده میشود؟.

و اساساً آیا زهد در حد اعراض از مباحات، با سایر تعلیمات اسلامی سازگار است یا خیر؟.

علاوه بر همه اینها، اساس زهد و اعراض از دنیا بر انتخاب کمال مطلوبهایی مافوق مادی است؛ آن کمال مطلوبها از نظر اسلام چیست؟ مخصوصاً در نهج البلاغه چگونه بیان شده است؟.

اینها مجموع سؤالاتی است که در زمینه مسأله زهد و اعراض از دنیا، کوتاهی آرزو- که در نهج البلاغه فراوان در باره آنها بحث شده- باید روشن شود.

در فصول آینده این سؤالات را مطرح و بدانها پاسخ میگوییم.