زنجانى : مسأله مستحقّ نمى‌تواند خمس را بگيرد و به مالك ببخشد ولى كسى كه خمس بدهكار است و به هيچ وجه نمى‌تواند خمس را پرداخت كند و مالى هم ندارد كه پس از مرگ وى بابت خمس پرداخت گردد، مستحقّ مى‌تواند خمس را از او بگيرد و به او ببخشد و اگر انسان خيال مى‌كرده كه خمس وى و لو بعد از مرگ پرداخت شدنى نيست و لذا مستحقّ، خمس را به وى ببخشد، بعد معلوم شود كه خمس را مى‌تواند بپردازد، مثلاً تصادفاً مالى بدست آورد، بايد خمس را بپردازد و اگر مرده، از اموال وى بابت خمس بدهند.

[مسأله ١٨٥٢]

مسأله ١٨٥٢ اگر خمس را با حاكم شرع يا و كيل او يا با سيّد، دست گردان كند ١ و بخواهد در سال بعد بپردازد، نمى‌تواند از منافع آن سال كسر نمايد، پس اگر مثلاً هزار تومان دست گردان كرده و از منافع سال بعد دو هزار تومان بيشتر از مخارجش داشته باشد، بايد خمس دو هزار تومان را بدهد، و هزار تومانى را كه بابت خمس بدهكار است، از بقيّه بپردازد.

اين مسأله در رساله آيات عظام: اراكى ، گلپايگانى ، خوئى ، تبريزى ، زنجانى و سيستانى نيست

(١) مكارم : اگر خمس را با حاكم شرع يا وكيل او دستگردان كند. .

فاضل : مسأله اگر خمس را با مرجع تقليد خود يا وكيل او دستگردان كند و بخواهد در سال بعد بپردازد اگر عين چيزى كه خمس به آن تعلق گرفته باقى باشد بايد خمس خمس را هم بدهد و در حقيقت ١٤ آنچه كه موجود است به عنوان خمس بدهد مثلاً اگر صد هزار تومان موجود بوده و خمس آن را دستگردان كرده مبلغ بيست و پنج هزار تومان بدهد و اگر عين چيز متعلق به خمس مصرف شود و از بين برود پرداخت همان مبلغ كافى است و لازم نيست خمس آن را بدهد.

مسائل اختصاصى

مكارم : مسأله ١٥٦٧ صرف كردن قسمتى از سهم مبارك امام عليه السلام براى ساختن مساجد يا حسينيه‌ها يا بيمارستان و درمانگاه و مدارس، تنها در صورتى مجاز است كه با اجازۀ مجتهد عادل و رعايت اولويّت باشد، ولى سهم سادات را جز در مورد ساداتى كه گفته شد نمى‌توان مصرف كرد.

مكارم : مسأله ١٥٦٨ بدهكار مى‌تواند اگر مجتهد صلاح ببيند با او يا نمايندۀ او مقدار بدهى خود را دستگردان كند و به ذمّه بگيرد و به اقساط بپردازد.

مكارم : مسأله ١٥٦٩ سهم سادات را بدون اجازۀ مجتهد نمى‌توان به ساداتى كه [در مسأله ١٨٣٤]گفته شد پرداخت، (بنا بر احتياط واجب) و سهم امام عليه السلام را نيز اگر بدون اجازۀ مجتهد بپردازد قبول نيست، مگر اين كه مجتهد بعداً بپذيرد و اجازه دهد.

مكارم : مسأله ١٥٧٠ كسى كه بدهى زيادى از خمس دارد و قادر به اداى آن نيست اگر مجتهد مصلحت ببيند ممكن است مقدارى از سهم امام عليه السلام را به خودش ببخشد.

مكارم : مسأله ١٥٧٨ در صورتى كه سادات فقير نياز به سرمايه‌اى براى كسب و كار داشته باشند، مى‌توان از باب خمس به آنها داد (البتّه به مقدارى كه نياز زندگى آنها را تأمين كند) .