كرده و به رغم تصريح خود در مقدّمه كه گفته: «و تركتُ ما طال و تعسّر» در باره هر موضوعى كه به نحوى مربوط به رؤيت هلال مى‌شده، اعم از مباحث لغوى، اصطلاحى، تفسيرى، فقهى و حتى مباحث نجومى و هيوى و نيز جزئيات مباحث مربوط به افلاك و نجوم و سير منازل قمر و بروج، مفصل بحث كرده و حتّى گاهى جدولهاى هيوى رسم كرده است.

از ويژگيهاى اين اثر، جامعيت آن است. تلاش شده از تمامى موضوعات مربوط به هلال، ذكرى به ميان بيايد كه علت طولانى شدن رساله نيز همين است.

جلد دوم: ادامه رساله‌هاى هلال

همه مجلّد دوم به بقيه رساله‌هاى رؤيت هلال اختصاص دارد. آنچه در مجلّد اوّل آمده، تأليف پيشينيان و چهارده رساله مجلّد دوم را معاصران نوشته‌اند. پنج رساله اول (در جلد دوم) كه صاحبان آنها درگذشته‌اند، به ترتيب تاريخ وفاتشان مرتّب شده است و شرح حال مختصرشان در مقدمه آمده است. بقيه رساله‌ها به ترتيب الفبايى شهرت نويسندگان تنظيم شده‌اند.

معرفى اجمالى بيشتر رساله‌ها را در اينجا ذكر مى‌كنيم:

١. برخى رساله‌هاى اين مجموعه را با هدف تقويت نظريه مشهور و ردّ نظريه غير مشهور (يعنى فتواى آيت اللّه‌ خويى) نوشته‌اند؛ مانند رساله‌هاى ٢٦، ٢٧ و ٢٩. برخى نيز به اجمال و به طور ضمنى آن را رد كرده‌اند؛ مانند رساله‌هاى ٢٠، ٢١ و حواشى رساله ٢٣.

٢. رساله‌هاى ١٧، ١٨، ٢٣ و ٣٠ در تأييد فتواى غير مشهور و تزييف نظر مشهور تأليف شده‌اند. در برخى رساله‌ها نيز نظر غير مشهور به طور ضمنى تقويت شده است؛ مانند رساله ٢٤.

٣. بخش عمده رساله‌هاى اين مجلّد را مسأله لزوم اتّحاد آفاق و عدم آن تشكيل مى‌دهد. برخى از مباحث مهم ديگر در رؤيت هلال نيز در برخى رساله‌ها به شرح و مستقل مطرح شده است؛ از جمله دو مبحث مهم حكم حاكم در رؤيت هلال و حجيت قول منجّم و فلكى. رساله ٢٢ در حجيّت قول منجّم و رساله ٢٥ در نفى حجيّت قول منجّم