چه بسا دروغ واجب است پس مى‌گويد كلام وسيله‌اى است براى تحصيل مقصودهاى هر مقصد پسنديده كه تحصيل آن با كلام صدق و كذب ممكن باشد. در اين صورت، كذب حرام است و گر تحصيل آن تنها با كذب ممكن است نه با صدق كذب در آن، مباح مى‌باشد. در اين صورت اگر تحصيل مقصد، مباح باشد كذب هم مباح است و اگر تحصيل مقصد واجب باشد كذب هم واجب است، همانگونه كه حفظ جان مسلمان واجب است پس هرگاه راستگويى موجب ريختن خون مسلمان باشد كه از ديد ظالمان پنهان است در اين صورت نيز دروغ واجب است.

١٤. حسن بصرى

سرخسى از قول او گزارش كرده است:

التقية جايزة للمؤمن إلى يوم القيامة (٩٥)؛

تقيه براى شخص مؤمن تا روز قيامت جايز است.

نتيجه گيرى

از مجموع دو بخش پايانى استفاده مى‌شود كه تقيه در ميان مذاهب فقهى غير از فقه شيعه و اصحاب و تابعان و بزرگان از فقها و علماى اهل سنت نيز، نه تنها پذيرفته شده، بلكه در رفتار و كردار آنها نيز تبلور پيدا كرده است.

(٩٦) المبسوط، سرخسى، ج٢٤، ص٤٥.