روايات بسيارى به اين مضمون وارد شده است كه به جهت طولانى شدن، از آوردن يكايك آنها خوددارى مى‌شود در پاسخ اين گونه روايات، كلام دو فقيه بزرگ عصر حاضر را مى‌آوريم:

حضرت امام خمينى (ره) پس از بيان رواياتى كه دلالت مى‌كند تقيه مداراتى موجب مجزى بودن عمل است، در مقام ردّ روايات معارض مى‌نويسد:

«پاسخ رواياتى كه دلالت مى‌كند، خواندن نماز جماعت پشت سر اهل سنت جايز نيست و آنان به منزله ديوار هستند و جز پشت سر كسى كه به دينش اطمينان دارى، نبايد نماز بخوانى، عبارت است از اينكه اين روايات ناظر به بيان حكم اوّلى مى‌باشد و منافاتى ميان اين دو دسته از روايات نيست؛ چون رواياتى كه دلالت دارد عمل تقيه مداراتى مجزى و صحيح مى‌باشد به عنوان ثانوى است و اين روايات ناظر به عنوان اوّلى است. در هر حال جاى هيچ گونه شبهه‌اى در صحيح بودن نماز و ديگر عباداتى كه به صورت تقيه مداراتى انجام مى‌گيرد نيست.» (٤١)

حضرت آيت اللّه‌ خويى پس از تفصيل ميان عمل تقيه‌اى كه امر خاصى ندارد و مورد ابتلا نيست و عمل تقيه‌اى كه مورد ابتلاى مردم است، قسم دوم را مجزى از مأمورٌ به واقعى مى‌داند و نبست به اصل صحت و يا عدم صحت نماز با تقيه مداراتى مى‌نويسد:

«در هيچ روايتى از روايات ما، امر به اعاده و يا قضاء هر چند از باب استحباب، وارد نشده است. گر چه صاحب «وسائل الشيعه» بابى را تحت عنوان «استحباب وقوع نماز واجب پيش از جماعت با مخالف و يا پس از آن» منعقد كرد ولى در هيچ روايتى از روايات گزارش شده، امر به اعاده و يا قضاى عمل تقيه‌اى ـ هر

(٤١) الرسائل، ص٩٩.