تقيه صادق نيست. بله اين تقيه در خصوص نماز رواست به اين صورت كه در مساجد آنان حاضر و براى مدارا و مجامله با اهل سنت با آنان نماز بخواند، بى آنكه با ترك اين تقيه ترس از ضررى نسبت به خود و يا ديگران باشد. دليل اين مطلب، اطلاق رواياتى است كه امر به اين عمل (خواندن نماز با آنها) مى‌كند؛ زيرا رواياتى كه دلالت مى‌كند نماز با آنها در صف اوّل، مانند نماز پشت سر رسول خدا(ص) مى‌باشد، مقيد به صورتى نيست كه ضرر بر ترك آن مترتب است، بلكه روشن شد كه حمل اين گونه روايات بر صورت ترس از ضر، حمل بر فرد نادر است... .

و ظاهر اين روايات، ترغيب و حثّ بر اظهار موافقت با آنان در نماز و غير نماز، از اعمال با قدرت و اختيار است، نه از روى ترس و تقيه» (٣٠)

مدلول اخبار

از جمله مباحث مهم در بحث تقيه آن است كه آيا فعل و عملى كه از باب رعايت تقيه، موافق اهل سنت و بر خلاف نظر فقهى شيعه انجام شده، مجزى است؟ تفصيل اين بحث در تقيه خوفى آمده و از بحث ما خارج است. آنچه كه با تقيه مداراتى ارتباط دارد، اين است كه فقها در اين رابطه اختلاف نظر دارند، برخى از آنان عمل بر طبق تقيه مداراتى را مجزى از مأمورٌ به واقعى نمى‌دانند و مهمترين دليل آنان، اين است كه نماز با آنان، واقعى نيست، بلكه صورت نماز است؛ زيرا در روايات، عنوان اقتداء نيامده است. آية اللّه‌ خويى پس از نقد و بررسى روايات مربوط به تقيه مداراتى در ذيل عنوان «تنبيه» مى‌نويسد:

نماز با اينان مانند نماز پشت سر امام عادل نيست، بلكه بر اساس آنچه از روايات استفاده مى‌شود، صورت نماز است كه اهل سنت آن را نماز مى‌پندارند. از همين جاست كه در روايات، عنوان اقتدا وارد نشده، بلكه تنها، خواندن نماز ب

(٣٠) التنقيح في شرح العروة الوثقى، ج٤، ص٣١٥.