{أولم يروا أنّا خلقنا لَهُم ممّاعملت أيدينا أنعاماً فهم لهامالكون و ذلّلناها لهم فمنها ركوبهم و منها يأكلون و لهم فيها منافع و مشارب أفلايشكرون } (١٠٤)،

{اللّه‌ُ الّذى جعل لكم الأنعام لتركبوا منها و منها تأكُلون و لكم فيها منافع و لتبلغوا عليها حاجةً في صدوركم و عليها و على الفلك تحملون } . (١٠٥)

اين توجه دادن به حقوق طبيعى است؛ يعنى غايت خلقت برخى از انعام ، حمل انسان و وسايل اوست: «فمنها ركوبهم» و غايت خلقت برخى ديگر، مأكول بودن: «منهايأكلون» است. پس براى انسان حقى است، اما اين حق، محدود به غايت واستعدادى است كه خداوند براى رسيدن به آن غايت در موردآن حق قرار داده است. مثلاً انسان نسبت به گوسفند، فقط حق خوردن دارد نه حق سوار شدن و بر عكس نسبت به اسب و الاغ، حق سوارى دارد و نه خوردن. اين درسى است كه ما از طبيعت مى‌گيريم و شريعت هم آن را تأييد كرده است. شريعت از افق ماوراى عقل انسان سخن گفته ولى رمزهاى لاينحل و مجهول آسمان را نگفته كه عقل انسان، آن را درك نكند. شريعت هماهنگ با طبيعت، بيان شده و عقل انسان اين توان را دارد كه اين هماهنگى را كشف كند. انسان بايد از حيوانات استفاده كند ولى نسبت به آنها تكليف هم دارد.

نتيجه گيرى:

نظريه حقوق طبيعى و فطرى يا نظريه حقوق عقلى، يكى از نوآورى‌هاى استاد مطهرى است كه پايه هاى آن را در آراء متفكران اسلامى مى‌داند و معتقد است كه علماى اسلام با تبيين و توضيح حقوق طبيعى و اصل عدل، پايه فلسفه حقوق را بنا نهادند و توجّه به حقوق بشر و اصل عدالت به عنوان امور ذاتى و تكوينى و خارج از قوانين قراردادى، اوّلين بار به وسيله مسلمين عنوان شد و پايه حقوق طبيعى و عقلى را آن‌ها بنا نهادند، امّا در اثر

(١٠٤) يس، آيه ٧١-٧٣.
(١٠٥) غافر، آيه ٧٩ و ٨٠