فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٠ - اصول نظريه حقوق فطرى در انديشه استاد مطهرى سيد امر اللّه حسينى

الهى ؛ چون فرد محصول اجتماع و مديون اجتماع است (٧٣) و هيچ كس حق ندارد پيش از اداى دين خود به اجتماع، خود را معدوم كند.

از جنبه الهى و طبيعى نيز هر كس، پيش از آنكه براى خود باشد، براى خالقش است نه اينكه خالق در او صاحب نفع است، بلكه به اين معنى كه در او صاحب نظر است. (٧٤)

٣-٢-٤- توضيح صحيح اصل لاضرر: تحقيق در اصل مهمى مثل لاضرر با مراجعه به حقوق طبيعى و فطرى آسان مى‌شود؛ چراكه بنابر مبانى حقوق طبيعى، قاعده «لاضرر و لاضِرار فى‌الإسلام» رجوع به فطرت و امضاى حقوق فطرى است (٧٥) خصوصاً با در نظر گرفتن مورد حديث كه مى‌گويد: كسى حق ندارد حق فطرى كسى را سلب كند و يا به آن تضييق وارد آورد، نظير تضييقى كه سمرة بن جندب بر آن مرد انصارى وارد آورد. (٧٦)

٣-٢-٥- توجيه حق نسل هاى گذشته وآينده:حفظ حقوق نسلهاى گذشته و آينده و... بدون اعتقاد به رابطه غايى الهى، توجيه عقلانى و حقوقى ندارد. به اعتقاد استاد مطهرى، توجيه حق آيندگان و گذشتگان بر نسل امروزى تنها از طريق ارائه تفسير غايى از حقوق فطرى امكان پذير است و گرنه «معنا ندارد كه گذشته و آينده حقى بر عهده حاضر داشته باشد. ناچار بايد گفت: منشأ الهى دارد؛ يعنى به اعتبار حقيقتى كه بر همه نسل‌ها احاطه دارد و به اعتبار پيوند غايى است كه بين گذشته و حال و آينده است. (٧٧) مسئوليت نسل آينده و حفظ محيط زيست و موجودات ديگر، همه بر اين اساس است كه دنيا نظام حكيمانه‌اى دارد و اين خلقت به سوى هدف‌هايى پيش مى‌رود؛ به اين ترتيب كه چون دنيا به سوى هدف‌هايى مى‌رود، حق را خود خلقت به وجود آورده است، آن وقت ما در مقابل خلقت مسئوليت داريم». (٧٨)