فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٢ - اصول نظريه حقوق فطرى در انديشه استاد مطهرى سيد امر اللّه حسينى

پس يگانه مرجع، حقوق نظام آفرينش و جهان هستى است كه طبق حكيمانه بودن و هدف‌دار بودن فعل الهى، وسايل كمال و استكمال در آن نهاده شده و هر محتاجٌ اليهى براى محتاجى خلق شده است. در اين بينش مواهب طبيعى براى انسان و كمال او آفريده شده است و به عبارت ديگر ميان انسان و ساير مواهب عالم «علاقه و رابطه غايى» وجود دارد و رابطه انسان با مورد حق خود يا فاعلى است يا غايى. از نظر فلسفه اجتماعى اسلام، هر دو هست ولى از نظر فلسفه مادى فقط رابطه فاعلى است. قبل از تشريع قوانين دينى، خداوند در نظام خلقت براى هر كس حقى را به رسميت شناخته و هماهنگى محتاج و محتاج إليه را به وجود آورده است، چنانكه براى كودك دو لب و براى مادر پستان و برجستگى نهاده است؛ زيرا كودك به شير در پستان مادر نيازمند است. لذا حكماى قديم به اُمهات اربعه(آب و خاك و هوا و آتش) و آباء سبعه(افلاك) و مواليد ثلاثه(مركبات عالم، اعم ازجماد، نبات و حيوان) قائل بودند؛ يعنى خود نظام خلقت گواه صادقى است بر اينكه آفرينش انسان و مواهب طبيعت براى يكديگر بوده است. (١٠)

٢-٢-اصل هماهنگى نظام تكوين(طبيعت) ونظام تشريع(شريعت):

اين حقيقت تكوينى(اصل غائيت) در كتاب تشريع(قرآن) نيز بيان شده است: {...خلق لكم ما في الأرض جميع } (١١)، {و الأرض وضعها للأنام } (١٢) ، {ولقد مكّنا كُم في الأرضِ و جعلنا لكم فيها معايشَ قليلاً ما تشكرون } (١٣)، «و لقد كرمنا بنى آدم و حملنا هم فى البرّ و البحر...» (١٤) و آياتى از اين قبيل كه در اين صورت، بايد دامنه آيات الاحكام را گسترش داده و بر اساس حقوق طبيعى، اين‌گونه آيات را نيز آيات الاحكام بدانيم. يعنى