دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٩٢٨
| ابن بابويه، ابو عبدالله جلد: ٣ شماره مقاله:٩٢٨ |
اِبْنِ بابِويهْ، ابوعبدالله، حسين بن على بن حسين بن موسى بن بابويه
قمى (زنده در ٣٧٨ق/٩٨٨م)، فقيه، محدث و متكلم شيعى. معلوم نيست زادگاه
وي كجا بوده و در چه سالى متولد شده و يا درگذشته است.
از آنجا كه پدرش على بن بابويه جزو برجستهترين فقها و محدثان عصر خويش
بوده است، احتمالاً وي از مجلس درس پدر استفاده مىكرده است، به خصوص كه
از پدرش نيز اجازة نقل حديث داشته (نجاشى، ٥٠). او به كثرت نقل اخبار و
روايات مشهور بود (طوسى، رجال، ٤٦٦) و همچون برادرش شيخ صدوق از حافظة بسيار
توانايى برخوردار بود و كسى جز صدوق با او برابري نمىكرد، چنانكه از شيخ
طوسى در كتاب الغيبة - در حق او و شيخ صدوق - چنين نقل شده است: كه هيچ
يك از علما و محدثان قم در حفظ روايات و اخبار همتاي آن دو نبودند (ص ١٨٨).
ابن بابويه گفته است: در حالى مجلس درس داير كرده بودم كه بيش از ٢٠
سال نداشتم و گاهى ابوجعفر محمد بن على اسود در مجلس درسم حاضر مىشد و چون
حضورذهن و حاضرجوابى مرا در حلال و حرام امور شرعى مىديد، به سبب سن كمى
كه داشتم، بسيار تعجب مىكرد (طوسى، الغيبة، ١٩٥).
علماي امامى وي را ثقه و روايتش را مقبول دانستهاند (علامة حلى، ٢٦).
مشايخ و اساتيد او غير از پدرش عبارتند از: برادرش ابوجعفر محمد بن على بن
بابويه معروف به شيخ صدوق (طوسى، رجال، ٤٦٦-٤٦٧). ابوجعفر محمد بن على
اسود، عمران الصفار، علوية الصفار، حسين بن احمد بن على بن احمد بن ادريس
(طوسى، الغيبة، ١٩٤، ٢٤٣)، شيخ ابوجعفر محمد بن حسين نحوي (افندي، ٢/١٤٩، به
نقل از طبري در بشارة المصطفى ) و جعفر بن محمد بن مالك فزاري (آقابزرگ،
١١٥).
بسياري از علماي شيعه از او حديث نقل كردهاند كه عبارتند از: فرزندش حسن
بن حسين (نوري، ٣/٤٦٦)، حسن بن محمد بن حسن قمى، صاحب كتاب تاريخ قم
(قمى، ٢١٣)، حسين بن عبيدالله غضايري (نجاشى، همانجا)، على بن حسين بن
موسى بن ابراهيم معروف به سيد مرتضى (طريحى، ١١٢)، محمد بن حمزة حسينى
مرعشى (افندي، همانجا). ابوالعباس احمد بن على بن نوح سيرافى بصري نيز با
واسطه از او حديث نقل كرده است (طوسى، الغيبة، ٢٢٦).
دو كتاب التوحيد و نفى التشبيه (نجاشى، همانجا) و الرد على الواقفة (حر
عاملى، ٢/٩٨)، به وي نسبت داده شده كه اثري از آنها در دست نيست. نجاشى
(همانجا) به نقل از حسين بن عبيدالله گفته است كه حسين بن بابويه كتاب
ديگري نيز دارد كه آن را براي صاحب بن عباد نوشته، اما ابن حجر (٢/٣٠٦)
اين كتاب را همان نفى التشبيه دانسته است.
مآخذ: آقابزرگ، الطبقات اعلام الشيعة، قرن ٤، بيروت، ١٤٠٣ق/١٩٨٣م؛ افندي،
عبدالله، رياض العلماء، به كوشش احمد حسينى و محمود مرعشى، قم، ١٤٠١ق/
١٩٨١م؛ طريحى، فخرالدين، جامع المقال، به كوشش محمد كاظم طريحى، تهران،
١٣٥٥ش؛ طوسى، محمد، رجال، نجف، ١٩٦١م؛ همو، كتاب الغيبة، به كوشش آقابزرگ
تهرانى، تهران، مكتبة نينوي الحديثة؛ علامة حلى، حسن، خلاصة الاقوال، تهران،
١٣١٠ق/١٨٩٢م؛ قمى، حسن، تاريخ قم، به كوشش سيد جلالالدين تهرانى،
١٣١٣ش؛ نجاشى، احمد، رجال، بمبئى، ١٣١٧ق/١٨٩٩م؛ نوري، حسين، مستدرك
الوسائل، تهران، ١٣١٨- ١٣٢١ق. علىاكبر ضيائى (رب) ٩/٦/٧٦
ن * ٢ * (رب)