تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٤٠٤ - دو ترجمه و فارسى نگارى در قرن دهم و يازدهم هجرى

١٠٧٥ ق، ترجمه تحت‌اللفظى از كتاب عيون أخبار الرضا عليه السلام شيخِ صدوق است. وى در اين كتاب، سند روايت‌ها را حذف نموده و در موارد لازم، در حواشى توضيح آورده است. ترجمه توحيد مفضّل‌[١] به سال ١٠٨٠ ق، ترجمه حديثى است كه مفضّل بن عمر در توحيد و اثبات صانع در چند مجلس از امام صادق عليه السلام روايت كرده و توضيحات مختصرى با عناوين «قوله- المعنى» داده است.

ترجمه عهد مالك اشتر[٢] و ترجمه نهج‌البلاغة،[٣] از ديگر فعّاليت‌هاى ايشان در زمينه ترجمه است. هرچند علمايى همچون ملّا محسن فيض كاشانى، قاضى سعيد قمى، آقا جمال خوانسارى و ... در نشر فرهنگ شيعه به زبان فارسى، اقدامات جدّى‌اى به عمل آوردند؛[٤] امّا بى‌ترديد، نقش اصلى در زمينه فارسى‌نويسى در اين دوره را علّامه محمّد باقر مجلسى ايفا كرد. وى، اين راه را با جديّت ادامه داد و آثار فراوانى در زمينه‌هاى فقهى، اعتقادات، نجوم، دعا، تفسير، تاريخ، حديث و ادب، به زبان فارسى فراهم آورد. سياست مجلسى در فارسى‌نويسى، نشر و گسترش فرهنگ شيعه در ميان مردم به وسيله ترجمه رساله‌ها و آثار اعتقادى و دعايى بوده است‌[٥] تا همه شيعيان و عموم مؤمنان از بركات آنها بهره‌مند گردند.

شيخ يوسف بحرانى (م ١١٨٤ ق)، در وصف علّامه مجلسى مى‌نويسد:

وى، همان كسى است كه حديث را بويژه در ديار عجم، رواج داد و انواع حديث عربى را براى آنان به فارسى در آورد.[٦] از مقدّمه‌هايى كه علّامه مجلسى بر آثار خويش نوشته، به روشنى دانسته مى‌شود

[١]. الذريعة، ج ٤، ص ٩١؛ نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ١٩، ص ٢٣٩.

[٢]. الذريعة، ج ٤، ص ١١٩.

[٣]. همان، ص ١٤٥؛ نسخ خطّى كتاب‌خانه مجلس شوراى اسلامى، مجموعه ش ٧٣٣٥.

[٤]. فهرست‌هاى خودْ نوشت فيض كاشانى، ص ٣٦- ٣٧.

[٥]. علّامه مجلسى، ص ١٣٢.

[٦]. لؤلؤة البحرين، ص ٥٥.