تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ١٣٨ - ٥ مختصر بصائر الدرجات

از نسخه‌هاى خطّى كتاب مى‌توان به نسخه دست‌خط ملّا محمّد بن قاسم بن شجاع الدين نجفى اشاره كرد كه به سال ١٠٧٩ ق، نگاشته شده و نزد محمّد على اوردآبادى نجفى است.[١] دو چاپ از اين اثر، در دسترس است. نخست، چاپ غير تحقيقى كه به سال ١٣٧٠ ق، با مقدّمه محمّد على اوردآبادى و به نام مختصر بصائرالدرجات در نجف اشرف، منتشر شده است و ديگرى، چاپ دفتر نشر اسلامى، با مقدّمه و تحقيق مشتاق مظفّر، به سال ١٣٤٢ ق، با نام مختصر البصائر.

كتاب، بنا به تصريح بسيارى از رجال‌پژوهان و كتابشناسان، برگزيده بصائر الدرجات سعد بن عبد اللَّه اشعرى و غير از بصائر الدرجات نوشته محمّد بن حسن بن فروخ صفّار (م ٢٩٠ ق) است كه منتشر شده است.[٢] افندى با ملاحظه عبارتى از متن مختصر البصائر، احتمال داده كه اصل آن از محمّد بن حسن صفّار و مختصر البصائر، از سعدبن عبد اللَّه و گزينش مختصر البصائر از حسن بن سليمان حلّى باشد.[٣] آقاى مشتاق مظفّر، محقّق كتاب، احتمال افندى را رأيى صواب يافته است. ادلّه وى عبارت‌اند از:

١. با تخريج احاديث المختصر، آشكار شد كه بيشتر احاديث اين كتاب، عيناً (از نظر متن و سند) در بصائرالدرجات صفّار، موجود است. گويى اشعرى از هر باب بصائر، يك يا چند روايت را گزينش كرده و به همان ترتيب كتاب بصائر، در مختصر آورده است.

٢. در تمام نسخ خطّى مورد مراجعه، حسن بن سليمان مى‌گويد: «نقلت من‌

[١]. همان‌جا. براى ساير نسخ، ر. ك: مختصر البصائر، تحقيق: مشتاق مظفّر، ص ٣٤( مقدمه).

[٢]. روضات الجنات، ج ٢، ص ٢٩٣؛ أمل الآمل، ج ٢، ص ٦٦( ش ١٨٠)، كشف الحجب والأستار، ص ٥٥٩( ش ٣١٤٩)؛ الذريعة، ج ٢٠، ص ١٨٢( ش ٢٤٩٦).

[٣]. رياض العلماء، ج ١، ص ١٩٤.