تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ١٤٠ - ٥ مختصر بصائر الدرجات

يكى دو مورد، كه با اختلاف در متن يا اسناد آمده است.[١] نيز از ٤٦ حديث باب رجعت مختصر البصائر كه از كتاب سعد بن عبد اللَّه نقل شده، تنها دو روايت‌[٢] در بصائر صفّار، يافت شده است. در ساير ابواب نيز احاديثى هست كه در بصائر صفّار نيامده است.[٣] با اين وصف، چگونه مى‌توان گفت كه مختصر البصائر، گزينش از كتاب بصائر صفّار است؟

به هر حال، مى‌توان گفت كه احاديث مختصر البصائر، به چهار دسته بخش‌پذير است:

دسته نخست، احاديثى كه در بصائر صفّار هم، هرچند با اختلافاتى در متن يا سند، موجود است.

دسته دوم، احاديثى است كه در كتاب‌هاى ديگر غير از كتاب صفّار (مانند تفسير القمى يا الكافى) عين يا مشابه آنها وجود دارد.

دسته سوم، احاديثى است كه مأخذى براى آنها يافت نشده است.

دسته چهارم، احاديثى است كه شيخ حسن بن سليمان، با ذكر نام مأخذ يا تصريح به نام نويسنده و شيخ حديث، نقل كرده است.

براى آشنايى بيشتر با كتاب مختصر البصائر، توجّه به نكات زير سودمند است:

١. همچنان كه ياد شد، شيخ حسن در نگارش كتاب المختصر، از منابع ديگرى غير از كتاب اشعرى بهره برده است. اين منابع كه با ذكر نام كتاب يا نويسنده آن، مورد استفاده حلّى بوده‌اند، عبارت‌اند از: الكافى (مختصر البصائر، ص ٤١٠ و ٤١٨)، كتاب من‌

[١]. ر. ك: مختصر البصائر، ص ٢٧٩ به بعد.

[٢]. همان، ص ١١٣( ح ٣٣) و ص ١٢٤( ح ٤٦).

[٣]. براى نمونه، ر. ك: همان، ص ٢٣١( ح ٢٣٦)، ص ٢٣٢( ح ٢٣٧ و ح ٢٣٨)، ص ٢٣٣( ح ٢٣٩) و ص ٢٣٥( ح ٢٤٣).